Drewniane kościoły w Chiloé

Kościoły drewniane w Chiloé to unikalny zespół szesnastu świątyń zlokalizowanych na wyspach archipelagu Chiloé w południowej części Chile, które zostały uznane za światowe dziedzictwo UNESCO w 2000 roku. Te obiekty są wyjątkowym przykładem drewnianej architektury sakralnej w Ameryce Łacińskiej, odzwierciedlając tradycje ustanowione przez jezuickich misjonarzy wędrownych w XVII i XVIII wieku, a następnie rozwinięte przez franciszkanów w XIX wieku.

Kościoły te nie tylko wyróżniają się bogactwem kulturowym Chiloé, ale również świadczą o sukcesie symbiozy lokalnych i europejskich wpływów kulturowych i technologicznych, harmonijnej integracji architektury z otaczającym krajobrazem i środowiskiem, ale i o głęboko zakorzenionych wartościach duchowych wspólnoty lokalnej. Historia tych kościołów sięga połowy XVI wieku, kiedy to Hiszpanie zaczęli kolonizację archipelagu, a pierwsze misje ewangelizacyjne prowadzili mercedariusze.

Od 1608 do 1767 roku jezuici prowadzili roczne, trwające osiem miesięcy misje, zakładając nowe świątynie na wyspach. Po ich wydaleniu inicjatywę przejęli franciszkanie, dzięki którym oraz zaangażowaniu lokalnej społeczności, powstało ponad 150 drewnianych kościołów, z których do dziś przetrwało około 70. Te sakralne budowle, usytuowane głównie wzdłuż wybrzeży, były strategicznie rozmieszczone, aby ułatwić dostęp misjonarzom.

W architekturze tych kościołów dominuje lokalne drewno i technika gontowania, z charakterystycznym stylem nawiązującym do tradycyjnej sztuki budowy łodzi lokalnej ludności. Kościoły te wyróżniają się swoimi kolorami, bogatą dekoracją wnętrz, detalami architektonicznymi oraz elementami sztuki religijnej, a przed ich frontami odbywają się tradycyjne festiwale religijne, co dodatkowo łączy je z morskim dziedzictwem regionu. Lokalizacja tych zabytków obejmuje głównie wschodnią część archipelagu, z kluczowymi obiektami na głównej wyspie Chiloé oraz na mniejszych wyspach takich jak Quinchao, Lemuy, Chelín i Caguach, stanowiąc nie tylko atrakcję turystyczną, ale i świadectwo kulturowej i duchowej tożsamości regionu.

Nazwa wyspy Chiloé wywodzi się od terminu „Chilhué”, który oznacza „miejsce mew” i ma swoje korzenie w nazewnictwie rdzennych plemion Cuncos, Huilliches oraz Chonos. Hiszpanie odkryli tę wyspę 8 listopada 1553 roku, a w 1926 roku Chiloé uzyskała niepodległość, stając się prowincją w ramach Republiki Chilijskiej, z Castro jako jej stolicą. W XVI wieku dotarli tu pierwsi misjonarze, franciszkanie i zakonnicy z Zakonu Matki Bożego Miłosierdzia, rozpoczynając proces ewangelizacji. Jednak przełomową rolę odegrali jezuici, którzy w 1608 roku zainicjowali szczególny system misji okrężnych, przyczyniając się do formowania unikatowego dziedzictwa religijnego regionu.

Po wygnaniu jezuitów w 1767 roku, ich dzieło kontynuowali franciszkanie, zachowując synkretyzm kulturowy, który nie naruszył esencji chrześcijaństwa. W XVII i XVIII wieku na wyspie Chiloé wzniesiono kościoły, które są świadectwem kunsztu miejscowych Indian oraz wpływów jezuickich. Pomimo trudnych warunków klimatycznych panujących w regionie ponad połowa z nich przetrwał do czasów współczesnych. Świątynie, często położone blisko wybrzeża, odzwierciedlają bogatą wymianę kulturową i są zbudowane z hermetycznych, poziomo proporcjonalnych brył, wspartych na kamiennych fundamentach. Kościoły z charakterystycznymi wieżami z uwagi na bliskość wybrzeża pełniły również funkcję orientacyjną dla żeglarzy. Wnętrza kościołów dzielą się na trzy nawy, z których środkowa – wysunięta najdalej – podkreślała przestronność bazyliki. Drewniane kolumny oparte na kamieniu oddzielają nawy, a materiały takie jak modrzew, coihue i cyprys z czasem nasiąkały wilgocią nadając wnętrzom kościołów unikalny, ciemny odcień.

Kościół Rilán

Kościół Rilan
Kościół Rilan, fot. Lin Linao, wa

Kościół Rilán, położony na Placu Rilán w Isla Grande, jest wybitnym przykładem architektury religijnej, którego patronką jest Matka Boża z Lourdes, obchodzona 11 lutego. To miejsce również celebruje inne ważne uroczystości religijne, takie jak święto Jezusa Nazareńskiego 30 sierpnia i Miesiąc Maryi od listopada do grudnia. Kościół znajduje się przed esplanadą – głównym placem miasta zlokalizowanym zaledwie przecznicę od wybrzeża. Historia kaplicy sięga roku 1658, gdy została opisana przez misjonarzy jako „dobry kościół” – popularny wśród Hiszpanów i Hindusów. Dzisiejsza świątynia została zbudowana na początku XX wieku, a jej kamień węgielny poświęcono 12 grudnia 1907 roku.

  Valle de la Luna - Dolina Księżyca w Chile

Charakterystyczne dla kościoła są jego wymiary: długość 38 metrów i szerokości 15 metrów, z wysokością głównej nawy wynoszącą blisko 9 metrów oraz wieżą wysokości 28 w metra. Konstrukcja kościoła została wykonana w całości z materiałów dostępnych lokalnie, takich jak kamień, coihue, cyprys i canelo, z wewnętrznymi pokryciami z tepy. Architektonicznie, kościół zachwyca dwoma tamburami na ośmiokątnej podstawie, dachówką na frontonie, a także półkolistymi łukami i filarami w portyku. Przez lata budynek przeszedł liczne modyfikacje, w tym pokrycie dachu ocynkowaną dachówką, zmiany w portyku i obniżenie najwyższej części wieży. Okresowo renowacji poddawane są malowidła. W 1971 roku kościół został ogłoszony narodowym pomnikiem historii, a w grudniu 2000 roku wpisano go na listę dziedzictwa ludzkości UNESCO.

Kościół w Tenaún

Kościół w Tenaun
Kościół w Tenaun, fot. Esnavely, wa

Kościół w Tenaún jest wyjątkowym miejscem kultu, którego patronką jest Matka Boża Patrocinio, obchodząca swoje święto 30 stycznia. Nazwa miasta w języku huilliche oznacza „trzy wzgórza”, co ma swoje odzwierciedlenie w architekturze kościoła, którego trzy wieże symbolizują tę koncepcję. Założone około roku 1767, miasto Tenaún ma długą historię, a pierwsze wzmianki o kościele sięgają 1757 roku, kiedy to został odnotowany na planach misyjnych jako siedemdziesiąta siódma kaplica odwiedzana przez jezuitów. Położony na jednym z krańców miasta, kościół dominuje nad okolicą, wyróżniając się położeniem niezgodnym z liniowym układem miejskim. Z wnętrza budynku, jak i od strony morza, rozpościera się imponujący widok.

Budynek, będący jednym z najstarszych kościołów w regionie, został zbudowany z różnorodnych rodzajów drewna, w tym cyprysu, mañio, canelo i avellano. Kościół ma imponujące wymiary: 45 metrów długości, 14 metrów szerokości oraz wieżę wznoszącą się na wysokość 27metrów. Dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności, kościół był regularnie konserwowany i odnawiany, zwłaszcza pod koniec XIX wieku, kiedy to przywrócono jego pierwotny wygląd. W XX wieku dokonano zmiany materiału pokrycia zewnętrznego, zastępując ceramiczne płytki blachą ocynkowaną. W 1999 roku kościół został uznany za narodowy pomnik historii, a rok później wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Kościół Dalcahue – Plaza de Dalcahue

Kościół Dalcahue
Kościół Dalcahue, fot. Jmvgpartner, wa

Kościół Dalcahue powstał na przełomie XIX wieku. Jego historia sięga czasów, kiedy na tym miejscu znajdowała się kaplica jezuicka. Struktura kościoła została zaprojektowana tak, aby w pełni wykorzystać jego malownicze położenie. Kościół ustawiony jest frontem w kierunku kanału, który oddziela Chiloé od wyspy Quinchao, co zapewnia przepiękne widoki. Architektura budynku wyróżnia się na tle innych budynków w regionie, szczególnie dzięki zastosowaniu modrzewiowych płytek na zewnętrznych ścianach, które z biegiem lat nabrały szlachetnego, srebrzystego odcienia.

Kościół Dalcahue charakteryzuje się również unikalnym, głębokim portykiem, który składa się z dziewięciu łuków, dodając budowli wyjątkowego charakteru. Wnętrze kościoła kryje polichromowany obraz Chrystusa Ukrzyżowanego, który jest eksponowany przed czerwoną kurtyną. Nietypowy detal w postaci zawiasu pod pachą figury wskazuje na jej rolę w liturgii Wielkiego Piątku, kiedy to odgrywa centralną rolę w ceremonii usuwania gwoździ. W 1971 roku kościół został uznany za pomnik narodowy, a w grudniu 2000 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Co roku – 15 września -, w kościele obchodzone jest główne święto ku czci Matki Bożej Dolores.

Kościół w Vilipulli

Kościół Vilupulli
Kościół Vilupulli, fot. Elvis Boaventura, wa

Kościół w Vilipulli wzniesiono na początku XX wieku. Jego charakterystyczna, wydłużona forma portyku oraz smukła wieża nadają mu wyjątkowej sylwetki. Kościół znajduje się na wzgórzu w malowniczej, niewielkiej wiosce skierowanej ku wybrzeżu. Wnętrze kościoła różni się od innych. Posiada rzadką konstrukcję przypominającą szopę z poziomym układem desek. Użycie modrzewiowych płytek jest widoczne głównie na suficie głównego korpusu, w lotkach oraz w centralnej części wieży.

Kościół ma wymiary 30 metrów długości oraz 12 metrów szerokości, a jego wieża osiąga wysokość 18 metrów. Mimo upływu lat, świątynia była regularnie konserwowana przez lokalną społeczność, co pozwoliło jej zachować oryginalny stan bez konieczności przeprowadzania znaczących prac budowalnych, ograniczając się jedynie do częściowej renowacji zewnętrznych elementów i malowideł. W 1971 roku kościół został uznany za narodowy pomnik historii, a w grudniu 2000 roku wpisano go na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jego patronem jest Święty Antoni, a główne święto obchodzone jest 13 czerwca. Kościół obchodzi również inne ważne święta religijne, takie jak święto Dziewicy z Lourdes (11 lutego), święto Dziewicy z Carmen (16 czerwca) oraz uroczystości Niepokalanego Poczęcia (8 grudnia).

Kościół Quinchao

Kościół Quinchao
Kościół Quinchao fot. Juan Galvez, un
Kościół Quinchao wyróżnia się swoimi imponującymi wymiarami, osiągającymi 57 metrów wysokości i 18 metrów szerokości, przy czym wieża wznosi się na 18 metrów nad poziom ziemi, co czyni go największym z kościołów archipelagu Chiloé. Jego rozmiary są nieproporcjonalne do skromnych rozmiarów wioski, lecz odzwierciedlają wagę kultu patrona, który co roku przyciąga liczne rzesze wiernych, ustępując popularnością jedynie sanktuarium w Caguach. Nietypowy dla regionu jest układ trzech mniejszych wież. Konstrukcja kościoła została wykonana głównie z lokalnych gatunków drewna: cyprysa, canelo oraz avellano.
Prace nad kościołem rozpoczęto w roku 1605, a zakończono w latach 80. XIX wieku. Obiekt zwrócony jest w kierunku południowym, równolegle do linii brzegowej, a jego front skierowany jest ku szerokiej esplanadzie, pełniącej funkcję atrium oraz miejsca przyjmowania pielgrzymów. Z biegiem lat kościół ulegał różnym modernizacjom – około roku 1906 usunięte zostały zewnętrzne korytarze oraz zmodernizowane betonowe konstrukcje fundamentów. W obliczu pogarszającego się stanu technicznego świątyni, w 1993 roku przystąpiono do prac konserwatorskich. Znaczenie Kościół Quinchao został uznany za narodowy zabytek historyczny w 1971 roku, a w grudniu 2000 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Wnętrze kościoła Quinchao
Wnętrze kościoła Quinchao, fot. Elemaki, wa

Kościół w Castro

Kościół w Castro
Kościół w Castro, fot. Bjørn Christian Tørrissen, wa
Kościół w Castro jest miejscem kultu, którego patronem jest Apostoł Santiago, a główne święto patrona kościoła obchodzone jest 4 października. W ciągu roku odbywają się tu również inne uroczystości religijne, takie jak święto Dziewicy z Carmen w drugim tygodniu maja, Zesłanie Ducha Świętego między 15 a 20 sierpnia, święto Jezusa Nazarejskiego 30 sierpnia oraz Miesiąc Maryi 8 grudnia.
Kościół ma wymiar wynoszące 52 metry długości i 14 metry szerokości oraz wysokość wynoszącą blisko 27 metrów. Nad prezbiterium góruje kopuła o wysokości 35 metrów, a wieża kościelna wznosi się na wysokość 57 metrów. Historia kościoła w Castro sięga czasów, kiedy Martín Ruiz de Gamboa, zięć gubernatora Królestwa Chile, założył miasto na zlecenie Rodrigo de Quiroga w 1567 roku, nazywając je Santiago de Castro. W tym samym roku powstała pierwsza świątynia, mająca służyć ewangelizacji rdzennej ludności Chiloé.
Przez lata budynek wielokrotnie ulegał zniszczeniu i był odbudowywany, by ostatecznie stać się kościołem parafialnym, zastępując starą świątynię jezuicką. Projekt kościoła, autorstwa włoskiego architekta Eduardo Provasoli, został zrealizowany przez miejscowych stolarzy, wśród których wyróżniał się Salvador Sierpe. Konstrukcja kościoła łączy elementy neogotyckie i klasyczne z miejscową tradycją, wykorzystując drewno regionalne takie jak modrzew, cyprys czy coihue. Wnętrza zdobią elementy wykonane z rauli czy olivillo, a elementy zewnętrzne i sufit pokryto ocynkowanym żelazem.

Kościół w Colo

Kościół w Colo
Kościół w Colo fot. Jaume Galofre, un

Kościół w Colo, usytuowany jest na tle malowniczego krajobrazu miasta Colo rozpoznawanym w regionie z niezwykłej lokalizacji i architektury. Zabytkowy kościół powstał prawdopodobnie w XVIII wieku i wyróżnia się rustykalną architekturą. Jego fundamenty z kamienia wspierają konstrukcję, na którą składają się m.in. dwie ośmiokątne tambury tworzące wieżę i proste, lecz efektowne portyki z półkolistymi łukami oraz frontem wykończonym deskami. Charakterystyczne są również cylindryczne kolumny wspierające łukowe sklepienie nawy głównej. Kościół Colo nie jest typową świątynią nadmorską, gdyż stoi na wzgórzu na końcu głównej arterii miasta i zwrócony jest plecami do morza, co nadaje mu unikatowy charakter na tle innych kościołów w Chiloe. Uznaje się, że od czasu powstania kościół zachował swoją pierwotną formę. W 1999 roku kościół został ogłoszony Narodowym Pomnikiem Historii, a następnie w 2000 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

  Brazylia - największy kraj Ameryki Południowej

Kościół w Ichuac

Kościół Ichuac
Kościół Ichuac, fot. DomenaPubliczna, wa

Kościół w Ichuac położony jest w gminie Puqueldón na wyspie Lemuy i utrzymany jest w znakomitym stanie. Jest to miejsce o bogatej historii i tradycjach, będące centrum lokalnej działalności religijnej. W latach 1980-1990 z inicjatywy mieszkańców miasteczka kościół przeszedł remont podczas którego wykonano niezbędne prace renowacyjne. Jednym z charakterystycznych elementów kościoła jest zegar namalowany na jego portyku, który pokazuje godzinę 15:00 – symbolizującą godzinę śmierci Chrystusa -, choć uważa się, że czas podawany przez zegar może również nawiązywać do trzęsienia ziemi z lat sześćdziesiątych XX wieku jakie nawiedziło to miejsce.

Budynek wzniesiono na początku XX wieku, głównie z cyprysu, coihue oraz modrzewia. Jego wieża, oparta na ośmiokątnej podstawie, charakteryzuje się dwoma tamburynami, a portyk zdobią jednoczęściowe filary wsparte na solidnych podstawach oraz obniżone łuki ostrołukowe z pokrywającymi je płytami. W 1999 roku kościół został uznany za pomnik narodowy, a rok później wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Patronką świątyni jest Dziewica z Candelarii, której święto obchodzone jest 2 lutego.

Kościół w Caguach

Kościół w Caguach
Kościół w Caguach, fot. Jmvgpartner, wa

Kościół znajduje się w wiosce Caguach i jest miejscem kultu dla patrona wyspy, Jezusa Nazarejczyka. Najważniejsze święto religijne w archipelagu Chiloé, obchodzone w tym kościele, ma miejsce 30 sierpnia oraz co roku w trzecią niedzielę stycznia. Tradycja ta sięga roku 1778, kiedy to pięć społeczności wyspiarskich zobowiązało się czcić obraz Jezusa Nazarejczyka, który został wykonany w Hiszpanii i przywieziony do Caguach przez misjonarza franciszkańskiego. Trwająca od wieków tradycja jest pielęgnowana przez lokalną społeczność, a uroczystości przebiegają w radosnej atmosferze: organizowane są procesje oraz odprawiane są różnorodne rytuały utrzymujące kolonialne tradycje.

W roku 1919 pierwotna świątynia została strawiona przez pożar jednak udało się ocalić cenny obraz. Wspólnoty zaangażowane w tradycję święta zjednoczyły siły na rzecz odbudowy kościoła, którą ukończono w 1925 roku. Kościół został zbudowany z drewna pozyskanego z lokalnych lasów, sufity wykończone zostały modrzewiowymi płytkami, a jego architekturę wyróżnia ganek z sześcioma kolumnami oraz unikatowa, czworokątna wieża. W 2001 roku kościół w Caguach został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

  Enoturystyka - podróż po winnicach

Kościół w Aldachildo

Kościół w Aldachildo
Kościół w Aldachildo, fot. Torbenbrinker, wa

Kościół w Aldachildo odzwierciedla głębokie religijne dziedzictwo regionu. Jego patronem jest Jezus Nazarejczyk, a główne święto przypada na 30 sierpnia. Zbudowany prawdopodobnie w 1910 roku, kościół nie doświadczył znaczących zmian od początku XX wieku, zachowując swój oryginalny charakter. Wnętrze zdobi niebieski sufit, rozświetlony setkami żółtych gwiazdek, a między łukami rozdzielającymi nawy, można podziwiać malowidła przedstawiające czerwone i żółte kwiaty. Konstrukcja opiera się na cyprysie i coihue, z zewnątrz zaś pokryta jest modrzewiem. Charakterystyczna jest wieża z dwiema ośmiobocznymi iglicami oraz portyk z filarami wspartymi na solidnych podstawach, zdobionymi łukami półszpiczastymi i ostrołukowymi, uzupełnionymi poszarpanym frontonem. Nawa główna charakteryzuje się sklepieniem oraz łukami i kolumnowymi filarami. Położony nad brzegiem Kanału Lemuy, kościół zwrócony jest na południe, w pobliżu mola, służąc jednocześnie jako punkt orientacyjny dla żeglarzy. Uznany za Narodowy Pomnik Historii w 1999 roku i wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO w grudniu 2000 roku, stanowi ważny element kulturowego i duchowego krajobrazu regionu.