Spis treści
Zamek Tovačov (czes. Zámek Tovačov) góruje nad niewielkim miastem Tovačov w regionie ołomunieckim, w środkowej części Moraw. Leży niedaleko miejsca, gdzie rzeka Bečva uchodzi do Morawy – w krajobrazie, który dawniej zdominowany był przez bagna i starorzecza, a dziś wypełniają go rozległe jeziora powstałe po eksploatacji żwiru. Ta specyficzna topografia zdecydowała o charakterze i historii samej warowni: pierwotna twierdza wyrastała z podmokłego terenu jak wyspa, co czyniło ją jedną z dobrze, naturalnie chronionych siedzib na Morawach.
Pierwsza wzmianka o Tovačovie pochodzi z 1203 roku. Wówczas miasto leżało na skrzyżowaniu szlaków handlowych biegnących wzdłuż rzek – co nadawało mu strategiczne znaczenie. Pierwsze drewniano-ziemne umocnienia ustąpiły miejsca murowanej twierdzy, po raz pierwszy pisemnie wspomnianej w 1321 roku, gdy król Jan Luksemburski oddał ją w zastaw rodowi z Lipé. Przełomowy moment w dziejach zamku nastąpił jednak w 1327 roku, gdy dobra przejęli Tovačovscy z Cimburka – ród, który pozostanie z nim na ponad sto siedemdziesiąt lat.
To właśnie Cimburkowie nadali zamkowi jego najbardziej rozpoznawalny element: imponującą Spanilą věž, czyli Wieżę Krasawicę, ukończoną w 1492 roku. Wznosi się ona na wysokość 85 metrów i do dziś dominuje nad okolicą, widoczna z wielu kilometrów. U jej podstawy znajduje się portal wejściowy, uznawany za najstarsze dzieło włoskiego renesansu na północ od Alp – datowane na czas ukończenia wieży, wyprzedza zatem o kilkadziesiąt lat większość renesansowych form w tej części Europy. Już ten jeden detal czyni zamek miejscem wyjątkowym w skali kontynentu.
Po wygaśnięciu rodu Cimburków w linii męskiej, w 1503 roku majątek nabyli panowie z Pernštejna, którzy przekształcili gotycką warownię w potężną renesansową rezydencję łączącą walory obronne z ówczesnym standardem komfortowego zamieszkania. W kolejnych stuleciach właściciele zmieniali się często: panowanie przejęli Illésházyowie, następnie hrabiowie Salm-Neuburg, Kühnburgowie i wreszcie rodzina Gutmannów. To właśnie Gutmannowie, wiedeńscy przemysłowcy żydowskiego pochodzenia, w XIX wieku przeprowadzili gruntowną przebudowę w stylu neorenesansu, dodając m.in. skrzydło ze schodami wzorowanymi na klatce schodowej Opery Wiedeńskiej. Zamek przeszedł w ręce państwa czechosłowackiego po II wojnie światowej, a od 1994 roku stanowi własność miasta Tovačov.
Co warto zobaczyć na zamku?
Cztery stulecia przebudów odcisnęły na zamku czytelny ślad – dziś kompleks prezentuje gotyk, renesans, barok i neorenesans w jednym organizmie architektonicznym. Budowla rozplanowana jest wokół nieregularnego dziedzińca, a poszczególne skrzydła różnią się zarówno wysokością, jak i formą elewacji, co nadaje całości niepowtarzalny charakter.
Trasa zwiedzania prowadzi przez kilka wnętrz o zróżnicowanym charakterze. Sala Rycerska i Sala Sejmikowa (Sněmovní sál) przykryte są kolebkowym sklepieniem zdobionym freskami – to jedne z najbardziej reprezentacyjnych wnętrz dawnych rezydencji morawskich. Kaplica zamkowa zachowuje wczesnobarokową dekorację stiukową, zaś skrzydło wzniesione przez Gutmannów zachwyca wspomnianą klatką schodową – repliką tej z Opery Wiedeńskiej, co przy skromnych rozmiarach prowincjonalnego zamku budzi zrozumiałe zdumienie.
W zamku prezentowane są stałe ekspozycje poświęcone dziejom kolejnych właścicieli: rodziny Gutmannów, Ctibora Tovačovskiego z Cimburka – wybitnego prawnika i pisarza morawskiego XV wieku – oraz bitwy pod Tovačovem z 1866 roku, kiedy wojska pruskie pokonały tu Austriaków w ramach tzw. wojny siedmiotygodniowej. Uzupełnieniem trasy jest galeria rzeźby akademickiej.
Punktem kulminacyjnym wizyty jest wejście na taras Spanilej věži. Panorama, jaka się stamtąd roztacza, obejmuje sieć jezior i stawów otaczających miasto, szeroką dolinę Morawy i odleglejsze wzgórza – widok zupełnie nieoczekiwany w tej stosunkowo płaskiej części Moraw.
Dostępność i godziny otwarcia
Zamek udostępniony jest do zwiedzania od kwietnia do października. W miesiącach przejściowych – kwietniu, maju, wrześniu i październiku – czynny jest w soboty i niedziele w godzinach 10:00–17:00. W sezonie letnim, od czerwca do sierpnia, zamek otwarty jest codziennie z wyjątkiem poniedziałków, w godzinach 10:00–18:00. W dni świąteczne obowiązuje harmonogram weekendowy. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem.
Bilety i koszty
Wstęp na zamek jest biletowany. Bilety rodzinne dostępne są w cenie 250 CZK i obejmują dwoje dorosłych oraz do trojga dzieci w wieku do 15 lat. Oddzielny bilet na wieżę kosztuje 50 CZK; dzieci do 12. roku życia wchodzą bezpłatnie; w przypadku grup do 15. roku życia wymagany jest pełnoletni opiekun. Dzieci do 6. roku życia zwiedzają zamek bez opłat, gdy towarzyszą im dorośli (zasada nie obowiązuje dla grup zorganizowanych). Bilety można nabyć w kasie zamkowej. Kontakt: tel. +420 581 731 309, e-mail: zamek@tovacov.cz.
Jak dotrzeć
Tovačov leży około 25 kilometrów na południowy wschód od Ołomuńca i około 20 kilometrów od Kroměříža. Samochodem dojedziemy tu bez trudności – w centrum miasta dostępne są parkingi, a zamek znajduje się przy ulicy Cimburkova 2. Autobusowe połączenia komunikacji regionalnej łączą Tovačov z Ołomuńcem, Kojetínem, Kroměřížem i Prostějovem. Historyczna linia kolejowa do Chropyně funkcjonuje dziś jedynie okazjonalnie, podczas tzw. nostalgicznych przejazdów. Rowerzyści mogą korzystać z sieci tras wytyczonych w okolicach jezior i doliny Morawy.
Najlepszy czas na zwiedzanie
Zamek najlepiej odwiedzić wiosną lub wczesną jesienią – w czerwcu i sierpniu bywa tu tłoczno, choć sam obiekt nie należy do największych czeskich atrakcji, więc tłumy raczej nie zakłócą zwiedzania. Wiosną otaczający zamek park wygląda szczególnie atrakcyjnie, a temperatury sprzyjają wejściu na wieżę i dłuższemu spacerowi po okolicy. Warto też sprawdzić kalendarz zamkowy – przez cały sezon organizowane są tu wystawy czasowe, wydarzenia związane z bitwą 1866 roku i inne imprezy kulturalne.
Noclegi i gastronomia
Tovačov to małe miasto, zatem gastronomia jest tu skromna. Kilka lokalnych restauracji i barów w centrum serwuje typowe czeskie dania kuchni morawskiej: svíčkovou (wołowinę w śmietanowym sosie z knedlami), pečené vepřové (pieczony schab) czy różne warianty gulaszu. Na większy wybór warto wybrać się do pobliskiego Kojetína (ok. 8 km) lub planować posiłek przy okazji zwiedzania Kroměříža, gdzie oferta gastronomiczna jest zdecydowanie bogatsza.
Sam Tovačov nie dysponuje rozbudowaną bazą hotelową. Najbliższe noclegi dostępne są w Kojetínie, w odległości około 9 kilometrów, lub w Kroměřížu (ok. 20 km), gdzie znajdziemy pełny przekrój oferty noclegowej – od pensjonatów po hotele. Ołomuniec, jako większe centrum regionalne, daje jeszcze więcej możliwości wyboru i stanowi wygodną bazę wypadową zarówno do Tovačova, jak i innych atrakcji środkowych Moraw. Wizyty w zamku i eksplorację okolic jezior tovačovskich można połączyć w jeden lub dwudniowy wypad z Ołomuńca lub Kroměříża.
Warto wiedzieć
Tuż obok zamku rozciąga się kompleks Tovačovských jezer – czterech sztucznych akwenów o łącznej powierzchni ponad 330 hektarów, które powstały w latach pięćdziesiątych XX wieku po wydobyciu żwiru. Jeziora stały się ważnym siedliskiem ptaków wędrownych i miejscem gniazdowania wielu gatunków, są też popularne wśród plażowiczów latem (kąpiel dozwolona w jeziorze Annínské). Zamek i jeziora tworzą zatem uzupełniającą się parę atrakcji, która czyni wycieczkę do Tovačova pełnym programem na pół dnia, a przy dobrej pogodzie – na cały dzień.
Przez miasto przebiega ponadto szlak turystyczny „Po śladach bitwy pod Tovačovem 1866″, a czerwony szlak pieszy prowadzi ze śródmieścia do ujścia Bečvy do Morawy – jednego z nielicznych zachowanych na Morawach odcinków naturalnej, nieuregulowanej rzeki.
Legenda zamkowa mówi o Czarnej Pani, która pojawia się w tzw. Czarnym Ogrodzie – dawnym cmentarzu zamkowym – szukając swoich dzieci. Według tradycji pod tą częścią założenia, na głębokości około ośmiu metrów, kryje się niezbadana dotąd krypta.
