Spis treści
Adršpach to niewielka czeska wieś w powiecie Náchod, leżąca na Wyżynie Broumovskiej, w bliskim sąsiedztwie Gór Stołowych, tuż przy granicy z Polską. Większość turystów przyjeżdża tu dla słynnego Skalnego Miasta – rozległego labiryntu piaskowcowych iglic i wąwozów, uznawanego za jeden z najpiękniejszych rezerwatów przyrody nieożywionej w Europie Środkowej. Tuż przy wejściu do rezerwatu stoi renesansowy pałac, który po latach zaniedbania odrodził się jako jedno z ciekawszych miejsc kulturalnych w regionie. Niewielu odwiedzających zdaje sobie sprawę, że kilka kilometrów dalej, na skalnym wzgórzu, kryją się ruiny znacznie starszej, średniowiecznej warowni – i że to właśnie ona jest pierwotnym „zamkiem” Adršpachu. O tej osobliwej dwoistości miejsca warto wiedzieć zanim wyruszy się w drogę.
Historia pałacu
Pałac w Adršpachu stoi w dolinie od przełomu XV i XVI wieku, kiedy ród Berków z Dubé wzniósł tu nową rezydencję w miejsce zburzonej wcześniej warowni na wzgórzu. Na początku XVII wieku Adam Bohdanecký z Hodkova rozbudował skromny dwór do postaci renesansowej siedziby z ogrodem, zaś przebudowa z 1886 roku, którą przeprowadziła rodzina Nádherných, nadała budynkowi wygląd zachowany do dziś: jasną, dwukondygnacyjną bryłę z wieżą zwieńczoną cebulastym hełmem.
Ród Nádherných gospodarował w Adršpachu aż do 1945 roku, gdy na mocy dekretów Beneša majątek przeszedł na własność państwa. Przez kolejne dekady pałac mieścił internat uczniów miejscowej fabryki tekstylnej i archiwum, stopniowo popadając w ruinę. Przełom nastąpił w 2013 roku, gdy gmina Adršpach wykupiła obiekt i podjęła gruntowną renowację. Rok później pałac przyjął pierwszych turystów.
Co warto zobaczyć?
Dziś pałac jest siedzibą pierwszego w Czechach muzeum wspinaczki skalnej, poświęconego historii sportu nierozerwalnie związanego z tutejszym masywem Adršpasko-Teplickich Skał. Stała ekspozycja prowadzi przez ponad sto lat dziejów wspinaczki po piaskowcu: od prymitywnych lin i żelaznych haków aż po nowoczesny sprzęt asekuracyjny, a historyczne fotografie i dokumenty przybliżają postaci pionierów tego sportu. Uzupełniają ją wystawy czasowe poświęcone dawnej uprawie lnu i życiu codziennemu mieszkańców rezydencji.
Dla gości poszukujących czegoś więcej niż tradycyjne zwiedzanie przygotowano escape room osadzony w realiach czeskiej baśni Trzeci książę – jej sceny plenerowe kręcono właśnie wśród adršpachskich skał. Zamkowa kawiarnia serwuje domowe ciasta i kawę w sklepionych wnętrzach, a latem na dziedzińcu odbywają się jarmarki i wystawy. Pałac działa przez cały rok, choć godziny otwarcia i ceny biletów zmieniają się sezonowo – aktualne informacje są dostępne na stronie gminy obecadrspach.cz. Na zwiedzanie ekspozycji warto przeznaczyć od godziny do dwóch, a escape room wymaga osobnej rezerwacji.
Wystawy i atrakcje
Pałac zajmują dwie kondygnacje, z których każda ma odrębny charakter. Na parterze mieści się ekspozycja poświęcona historii regionu i dawnej uprawie lnu – zajęcia, które przez stulecia kształtowało życie tutejszych wsi. W tej samej części znajdziemy bajkową salę dla dzieci, punkt informacji turystycznej, kawiarnię z kącikiem dziecięcym i biblioteką oraz salę prelekcyjną. Piętro zajmuje muzeum wspinaczki skalnej, pierwsze tego rodzaju w Czechach, zrealizowane we współpracy z Czeskim Związkiem Wspinaczkowym. Ekspozycja prowadzi przez ponad sto lat dziejów wspinaczki po piaskowcu – od prymitywnych lin i żelaznych haków aż po nowoczesny sprzęt asekuracyjny – i przybliża sylwetki pionierów tego sportu za pomocą archiwalnych fotografii i dokumentów. Obok klasycznej wspinaczki skalnej muzeum prezentuje też historię zdobywania wysokogórskich szczytów.
Ciekawostką przyrodniczą jest wystawa skamieniałości, która przypomina, że w odległej przeszłości geologicznej teren Adršpachu leżał na dnie morza, a piaskowcowe skały są śladem tamtych dawnych czasów.
Do stałej oferty dochodzą wystawy czasowe. Do końca 2026 roku czynna jest ekspozycja Zámek s vůní benzínu (pol. Zamek z zapachem benzyny), poświęcona samochodom i szlachcie w czeskich ziemiach do 1945 roku – wstęp do niej zawarty jest w cenie biletu na pałac.
Osobną atrakcją jest escape room Trzeci książę, osadzony w klimacie czeskiej baśni filmowanej wśród adršpachskich skał. Gra rozgrywa się w piwnicach pałacu, dlatego organizatorzy zalecają ciepłe ubranie. Ostatnia gra rusza o godzinie 15:00; rezerwację przyjmują pod numerem +420 491 423 979 lub na stronie escapeadrspach.cz.
Godziny otwarcia i bilety
W sezonie zimowym (od 1 listopada 2025 do 31 marca 2026) pałac jest otwarty od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00–16:00; w poniedziałki pozostaje zamknięty. W okresie świąt Bożego Narodzenia godziny otwarcia mogą ulec zmianie – warto potwierdzić je na stronie gminy przed przyjazdem.
Wstęp na ekspozycje stałe i wystawy czasowe jest biletowany. Parking przy pałacu jest bezpłatny dla jego gości, podobnie jak dostęp do Wi-Fi na terenie obiektu. Ponieważ ceny biletów są aktualizowane sezonowo, aktualny cennik najlepiej sprawdzić bezpośrednio na stronie obecadrspach.cz.
Na zwiedzanie ekspozycji należy przeznaczyć od godziny do dwóch; escape room wymaga oddzielnej rezerwacji i zajmuje około 60–90 minut.
Ruiny warowni na Starozámeckim wzgórzu
Kilka kilometrów od pałacu, na skalnej platformie Starozámeckiego wzgórza, zachowały się resztki średniowiecznej twierdzy datowanej na drugą połowę XIII wieku. Warto o niej wiedzieć z dwóch powodów: po pierwsze, to właśnie ona jest pierwotnym „zamkiem” Adršpachu, znacznie starszym niż renesansowa rezydencja w dolinie; po drugie, turyści nierzadko mylą oba obiekty, co prowadzi do nieporozumień przy planowaniu wizyty.
Dawna warownia składała się z dwóch odrębnych części: kwadratowej budowli z wyjściem na skałę z pierwszego piętra oraz odizolowanej wieży dostępnej jedynie mostem zawieszonym nad przepaścią. Całość otaczały dwa wały i dwie fosy wykute w litym piaskowcu. Karol IV wymienił twierdzę w statucie Majestas Carolina z 1355 roku jako królewską posiadłość. Podczas wojen husyckich XV wieku warownia kilkakrotnie zmieniała właścicieli, aż w 1447 roku mieszczanie śląscy wykupili ją i doszczętnie zburzyli, uznając za zagrożenie dla kupieckich szlaków. Odtąd funkcjonuje w lokalnej tradycji jako „zamek rabusiów”, a opowieści o skarbach zakopanych przez husyckiego hetmana Jana Krušinę z Lichtemburka żyją do dziś.
Z dawnej twierdzy pozostały fragmenty murów obronnych, zarysy fos i wykute w skale czopy po drewnianych belkach. Ruiny są ogólnodostępne i bezpłatne. Czerwony, a następnie żółty szlak turystyczny z Dolnego Adršpachu prowadzi do nich w około 20–30 minut, pokonując stromą ścieżkę o długości około 1,5 km. Podłoże bywa śliskie po deszczu, dlatego odpowiednie obuwie jest koniecznością. Nagrodą za wysiłek jest rozległa panorama Skalnego Miasta i okolicznych wzniesień.
Jak dotrzeć
Adršpach leży przy drodze krajowej nr 303, łączącej Náchod z Trutnowem. Z Polski najwygodniej przyjechać przez Kudowę-Zdrój – od przejścia granicznego do parkingu przy Skalnym Mieście jest około 15 kilometrów. Samochód pozostaje najwygodniejszą opcją, choć wąska droga przez wieś bywa zatłoczona w szczycie sezonu.
Połączenia komunikacją zbiorową zapewniają autobusy z Náchodu i Trutnova, choć poza sezonem kursy są rzadkie. Stacja kolejowa Adršpach obsługuje lokalne pociągi przez Trutnov, a spacer ze stacji do parkingu zajmuje około 10 minut. W sezonie letnim kursują też busy turystyczne z okolicznych czeskich miejscowości uzdrowiskowych.
Parking przy wejściu do rezerwatu jest płatny i w lecie zapełnia się przed godziną 9:00. Alternatywnie można zostawić samochód w centrum wsi i przejść do pałacu pieszo – droga wydłuża się o 10–15 minut, lecz postój jest bezpłatny.
Najlepszy czas na zwiedzanie
Pałac przyjmuje turystów przez cały rok, jednak w lipcu i sierpniu oraz w weekendy warto wcześniej zarezerwować bilety przez stronę gminy, bo grupy zorganizowane potrafią zdominować terminy. Na ruiny najlepiej wybrać się jesienią, gdy mgły snują się między skalnymi wieżami i las płonie kolorami liści. Zimą wzgórze jest ciche i niemal bezludne, lecz oblodzone schody wymagają ostrożności.
Pełne zwiedzanie obu obiektów i spacer po Skalnym Mieście zajmuje cały dzień: samo muzeum w pałacu pochłonie 1–2 godziny, wycieczka do ruin i powrót – kolejne dwie, a przejście przez rezerwat skalny – od dwóch do czterech godzin, zależnie od wybranej trasy.
Gdzie zjeść
Restauracje i bufety skupiają się przy parkingu oraz wzdłuż drogi wejściowej do rezerwatu. W menu dominuje tradycyjna kuchnia czeska: svíčková na smetaně, czyli polędwica wołowa w śmietanowym sosie, smażony ser z frytkami i różne odmiany gulaszu. Ceny są wyraźnie niższe niż po polskiej stronie granicy. Kawiarnia w samym pałacu jest dobrym miejscem na przerwę w środku zwiedzania.
Obowiązującą walutą jest korona czeska (CZK). Większe lokale i pałac akceptują karty płatnicze, lecz małe bufety przy wejściu do rezerwatu mogą działać wyłącznie w gotówce. Złotych w Adršpachu przeważnie nie przyjmują, a jeśli już – po niekorzystnym kursie. Warto wcześniej wymienić niewielką kwotę lub wypłacić korony z bankomatu w Náchodzie bądź przy czeskim przejściu granicznym. Szerszy wybór restauracji oferują pobliskie Teplice nad Metují, oddalone o około 10 km.
Gdzie spać
W samym Adršpachu i okolicznych miejscowościach działa sporo pensjonatów, kwater agroturystycznych i małych hoteli rodzinnych. Bogatszą infrastrukturę hotelową, w tym obiekty ze spa i basenem, znajdziemy w Kudowie-Zdroju po polskiej stronie granicy. Kempingi i schroniska młodzieżowe uzupełniają ofertę dla podróżujących z mniejszym budżetem. W szczycie sezonu letniego rezerwacja z wyprzedzeniem jest niezbędna, gdyż rejon Skalnego Miasta cieszy się dużą popularnością wśród turystów z Polski, Czech i Niemiec.
Ważne informacje
Pałac i ruiny warowni to dwa odrębne obiekty w różnych miejscach, wymagające osobnych wizyt. Pałac z muzeum wspinaczki stoi przy wejściu do Skalnego Miasta, jest biletowany i ma określone godziny otwarcia. Ruiny na Starozámeckim wzgórzu są bezpłatne i dostępne całą dobę, lecz dotrzeć do nich można jedynie szlakiem pieszym. Wejście do samego Skalnego Miasta to z kolei trzecia, niezależna atrakcja z własnym systemem biletowym – w sezonie rezerwacja online jest wyraźnie zalecana.
Psy są dopuszczane na teren ruin, natomiast w rezerwacie skalnym obowiązują ograniczenia. Aktualne zasady warto sprawdzić przed wyjazdem na stronie Správy CHKO Broumovsko.
