Kromieryż (czes. Kroměříž) leży na Morawach Wschodnich, w czeskim Kraju Zlińskim, około 40 kilometrów na południe od Ołomuńca i 60 kilometrów od Brna. Miasto rozwinęło się nad rzeką Morawą i już od średniowiecza pełniło ważną rolę jako siedziba biskupów ołomunieckich. To właśnie ich ambicje i gust ukształtowały oblicze Kromieryża, któremu w 1997 roku przyznano tytuł najpiękniejszego miasta Czech. Centralnym punktem całego założenia urbanistycznego jest Pałac Arcybiskupi – barokowa rezydencja o europejskiej randze, wpisana wraz z otaczającymi ją ogrodami na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1998 roku.
Historia miejsca
Początki rezydencji sięgają XIV wieku, kiedy Kromieryż stał się oficjalną siedzibą biskupów ołomunieckich. Pierwotny zamek gotycko-renesansowy został niemal doszczętnie zniszczony przez wojska szwedzkie w 1643 roku, podczas wojny trzydziestoletniej. Odbudowę miasta i rezydencji zawdzięcza się przede wszystkim biskupowi Karolowi Liechtensteinowi-Kastelcornowi, który w drugiej połowie XVII wieku wzniósł obecny pałac w stylu barokowym oraz nadał Kromieryżowi jego reprezentacyjny charakter. W 1777 roku biskupstwo ołomunieckie podniesiono do rangi arcybiskupstwa, a pałac stał się oficjalną rezydencją arcybiskupów – funkcję tę pełnił przez kolejne stulecia.
Opis i charakterystyka obiektu
Pałac Arcybiskupi zajmuje rozległe założenie między historycznym rynkiem a Ogrodem Przypałacowym. Barokowa fasada imponuje swoją skalą i elegancją, lecz prawdziwe bogactwo kryje się wewnątrz. Zwiedzanie pałacu zostało podzielone na kilka odrębnych tras, z których każda stanowi osobny bilet wstępu – warto o tym pamiętać, planując wizytę.
Sale Reprezentacyjne to najbardziej rozbudowana trasa, prowadząca przez reprezentacyjne wnętrza pierwszego i drugiego piętra. Zwiedzający przechodzą kolejno przez Salę Myśliwską, wypełnioną dziesiątkami trofeów i egzemplarzami średniowiecznej broni, Salę Tronową, kameralny Pokój Różowy oraz Pokój Carski. W tym ostatnim w 1885 roku odbyło się historyczne spotkanie cesarza Franciszka Józefa I z carem Aleksandrem III. Trasę kończy olśniewająca Sala Sejmowa. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i trwa około 60 minut – w grupie może uczestniczyć maksymalnie 40 osób.
Galeria Obrazów stanowi drugą pod względem wartości kolekcję malarstwa z okresu od XV do XVIII wieku w całej Republice Czeskiej, ustępując tylko Galerii Narodowej w Pradze. Zgromadzone tu dzieła obejmują malarstwo europejskie kilku epok i można je zwiedzać samodzielnie.
Sala Terrena to wyjątkowe pomieszczenie przejściowe między pałacem a ogrodem, ozdobione malowidłami i rzeźbami o tematyce mitologicznej oraz dwiema sztucznymi grotami. Tego typu przestrzenie – charakterystyczne dla wielkich barokowych rezydencji Europy – służyły dawniej jako miejsce wypoczynku i zabawy dworzan w upalne dni.
Wieża Pałacowa wznosi się na 84 metry i oferuje widok na historyczne centrum Kromieryża oraz okoliczne wzgórza morawskie. Na poszczególnych kondygnacjach urządzono wystawy tematyczne prezentujące historię kompleksu. Wchodzi się na nią samodzielnie, pokonując 206 schodów – samo wejście zajmuje około 30 minut.
Pod pałacem, na głębokości 6 metrów, rozciągają się historyczne piwnice winne arcybiskupstwa. Tradycja wytwarzania wina mszalnego sięga przywileju nadanego przez króla Karola IV w 1335 roku. Obiekt udostępniono zwiedzającym i można w nich degustować lokalne wino.
Ogrody
Integralną częścią kompleksu i osobną atrakcją jest Ogród Przypałacowy (Podzámecká zahrada), założony na początku XVI wieku i zajmujący dziś blisko 64 hektary. Bezpośrednio przylega do pałacu, a wstęp do niego jest bezpłatny. Na terenie ogrodu znajduje się także mini-zoo z jeleniami, kozami, osłami i drobnymi zwierzętami egzotycznymi.
Drugi z ogrodów – Ogród Kwiatowy (Květná zahrada) – położony jest około kilometra od pałacu. Powstał pod koniec XVII wieku z inicjatywy biskupa Liechtensteina-Kastelcorna jako imponujące założenie inspirowane ogrodami francuskimi. Zarówno pałac, jak i oba ogrody objęte są ochroną UNESCO jako jeden spójny zabytek.
Dostępność i godziny otwarcia
Pałac jest otwarty dla zwiedzających od marca do października. W miesiącach od listopada do lutego wnętrza pałacu są niedostępne, choć sam Ogród Przypałacowy pozostaje otwarty przez cały rok. Godziny otwarcia różnią się w zależności od sezonu – aktualne informacje warto sprawdzić na oficjalnej stronie zamku pod adresem zamek-kromeriz.cz.
Trasy z przewodnikiem (Sale Reprezentacyjne i Sala Terrena) wymagają rezerwacji, szczególnie dla grup powyżej 15 osób. Jeśli w grupie jest mniej niż 6 płacących uczestników, konieczne jest poczekanie na dołączenie kolejnych zwiedzających.
Ważna informacja praktyczna: wewnątrz pałacu obowiązuje zakaz fotografowania.
Ceny i bilety
Zwiedzanie poszczególnych tras odbywa się na podstawie osobnych biletów. Ceny biletów normalnych mieszczą się w przedziale od 70 do 330 koron czeskich, w zależności od wybranej trasy. Dostępne są bilety ulgowe oraz pakiety łączone, pozwalające na zwiedzenie kilku tras w niższej cenie łącznej. Bilety można nabyć w kasie pałacu lub z wyprzedzeniem przez stronę internetową. Wstęp do Ogrodu Przypałacowego jest bezpłatny.
Jak dojechać
Dojazd samochodem to najwygodniejsza opcja dla osób jadących z Polski. Z Katowic do Kromieryża prowadzi trasa autostradą A4 w kierunku Gliwic, następnie autostradą A1 do Przerowa (Přerov), a dalej lokalnymi drogami – łącznie około 177 kilometrów i dwie godziny jazdy. W centrum Kromieryża obowiązuje płatne parkowanie w strefach, a automaty parkingowe przyjmują wyłącznie monety – warto zaopatrzyć się w drobne (minimum 100 CZK). Parking przy ulicy Vejvanovského, w pobliżu Ogrodu Zamkowego, jest dobrym punktem startowym dla zwiedzania.
Koleją dojazd z Polski wymaga przesiadek – z Katowic najkrótsza podróż to około 3,5 godziny z dwoma przesiadkami. Z Ołomuńca kursują regularne połączenia kolejowe, jednak wymagają przesiadki w Hulínie; należy zwrócić uwagę, że tamtejszy dworzec posiada perony po obu stronach budynku, co może być mylące przy przesiadce. Z Brna podróż pociągiem trwa około 1,5 godziny, a z Pragi – blisko 3 godziny.
Najlepszy czas na zwiedzanie
Sezon turystyczny w Kromieryżu trwa od kwietnia do października. Najlepiej odwiedzać pałac na początku tygodnia oraz w godzinach porannych, gdy frekwencja jest niższa, a rezerwacja na trasy z przewodnikiem łatwiejsza. Wiosna i wczesna jesień oferują dodatkowo piękny widok na ogrody – Ogród Kwiatowy zachwyca latem, kiedy rośliny są w pełni rozkwitu.
Gdzie zjeść w okolicy
Kromieryż dysponuje solidną bazą gastronomiczną skupioną wokół głównego rynku i ulic starego miasta. W restauracjach serwowane są morawskie specjały: tradycyjne knedliki, pieczony schab po morawsku czy lokalne wina z pobliskich winnic. Warto też skorzystać z oferty degustacyjnej w arcybiskupich piwnicach winnych pod pałacem, gdzie zwiedzanie można połączyć z degustacją regionalnego wina.
Gdzie spać w okolicy
W samym Kromieryżu noclegów jest stosunkowo niewiele, a ceny w sezonie mogą być wyższe. Ekonomiczniejszą opcją jest nocleg w Brnie lub Ołomuńcu – większych miastach z bogatszą ofertą hotelową i niższymi cenami – i wyprawa do Kromieryża jako całodniowa wycieczka. Jeśli jednak chcemy zostać dłużej i spokojnie zwiedzić to, na co zabrakło czasu podczas krótkiej wizyty, miasto oferuje kilka pensjonatów i apartamentów dostępnych przez standardowe portale turystyczne.
Ważne informacje
Zwiedzanie pełnego kompleksu – Sale Reprezentacyjne, Galeria Obrazów, Sala Terrena i Wieża – zajmuje od trzech do czterech godzin. Warto zaplanować wizytę z odpowiednim zapasem czasu, tym bardziej że trasy z przewodnikiem startują o określonych porach. Pałac jest obiektem tradycyjnym, bez bogatej oprawy multimedialnej – siłę tego miejsca stanowią autentyczne wnętrza, oryginalne wyposażenie i klasa zgromadzonych dzieł sztuki.
Kompleks pałacowy w Kromieryżu służył wielokrotnie jako plan filmowy. Kręcono tu między innymi słynnego „Amadeusza” Milosa Formana oraz „Wieczną miłość” Bernarda Rose. Barokowe wnętrza i dziedziniec doskonale imitują środkowoeuropejskie dwory XVIII wieku, dlatego reżyserzy wracają do Kromieryża regularnie.
