Pałac Častolovice

Pałac Častolovice, położony w malowniczym regionie Gór Orlickich we wschodniej części Czech, stanowi jeden z najlepiej zachowanych renesansowych kompleksów pałacowych w kraju. Ten wyjątkowy zabytek znajduje się w niewielkiej miejscowości o tej samej nazwie, w Kraju Hradeckim, około 30 kilometrów na wschód od Hradec Králové.

Historia pałacu sięga XIII wieku, jednak jego obecny kształt jest przede wszystkim efektem przemian z okresu renesansu i późniejszych modyfikacji. Przez dekady zamek pozostawał w rękach rodu Šternberków, którego herb zdobi fasady i elementy dekoracyjne obiektu. Po restytucji mienia w latach 90. XX wieku pałac wrócił w ręce rodziny, a obecną właścicielką jest Diana Phipps Sternberg, która z oddaniem dba o rozwój i konserwację tego historycznego kompleksu. Pałac Častolovice, udostępniany jest do zwiedzania, przyciąga turystów bogatymi kolekcjami dzieł sztuki, imponującym parkiem i wyjątkową atmosferą miejsca.

Architektura pałacu

Pałac Častolovice stanowi zamkniętą budowlę skupioną wokół kwadratowego dziedzińca, na którym znajduje się wczesnobarokowa fontanna z rzeźbionym herbem rodziny Šternberków i gargulcami w kształcie ryb z końca XVII wieku. Budowa renesansowej struktury przebiegała w trzech zasadniczych etapach w XVI wieku. Pierwszy etap obejmował wzniesienie południowego skrzydła z arkadami, drugi – dobudowanie zachodniego skrzydła z dekoracyjnymi freskami, zaś trzeci – ukończenie wschodniej i północnej części, zamykających czworoboczny układ. Wszystkie te fazy budowy nadały pałacowi spójny charakter renesansowy, który stał się podstawą dla późniejszych modyfikacji. Obecnie pałac składa się z dwukondygnacyjnego skrzydła południowego z arkadami oraz trzykondygnacyjnego skrzydła prawego.

W latach 1858-1872 Jarosław ze Šternberka zlecił przebudowę obiektu w modnym wówczas angielskim stylu neogotyckim. Północno-zachodnie skrzydło zostało otwarte na dziedziniec arkadami, które później przeszklono dla poprawy komfortu w trudnym klimacie Gór Orlickich. Po 1900 roku Leopold Albert ze Šternberka przeprowadził radykalną modernizację zabudowań gospodarczych w stylu neorenesansowym, dodając łukowate szczyty, attykę ze stożkową balustradą i posągami oraz neobarokową klatkę schodową z kutą żelazną kratą.

Ostateczną neorenesansową formę zamku zaprojektował austriacki architekt Humbert Walcher von Molthein. Pierwotną bramę wejściową z wieżyczkami i blankami zastąpiono sześciokątną nadbudową wieży z hełmem, w którym umieszczono zbiornik na deszczówkę rozprowadzaną po całym zamku. Skrzydło wschodnie podwyższono o jedną kondygnację.

Freski dziedzińca

Na ścianie południowego skrzydła można podziwiać bogaty program ikonograficzny rozplanowany na czterech poziomach. Najniższy poziom dekoracji tworzą owalne kartusze z precyzyjnie odwzorowanymi scenami bitewnymi starożytnego Rzymu oraz trofeami wojennymi. Powyżej, w polach arkadowych umieszczono reprezentacyjne figury sześciu cesarzy rzymskich – Juliusza Augusta, Oktawiana, Klaudiusza i Tyberiusza – ukazanych w klasycznych pozach władców. Malowidła oddają charakterystyczne rysy twarzy i atrybuty każdego z nich, zgodnie z tradycją ikonograficzną renesansu. Freski wykonane techniką al secco zachowały żywe kolory mimo upływu stuleci.

Na kolejnym poziomie znajduje się rozległa scena batalistyczna, przez lata mylnie interpretowana jako przedstawienie legendarnego zwycięstwa Jarosława ze Šternberka nad Tatarami w bitwie pod Ołomuńcem w 1241 roku. Obecnie historycy sztuki identyfikują ją jako scenę bitwy starożytnej, co odpowiada całemu antycznemu programowi ikonograficznemu fasady. Dynamiczna kompozycja ukazuje zmagania wojowników, ruch koni i dramatyzm walki.

Całość uzupełnia wyrafinowana dekoracja ornamentalna wypełniająca przestrzenie między oknami – motyw kandelabrowy z wiciami roślinnymi, maskami i groteskami charakterystycznymi dla sztuki renesansowej. Freski te stanowią jeden z najlepiej zachowanych zespołów malarstwa ściennego w Czechach i dokumentują upodobania artystyczne rodu Šternberków.

Wyposażenie wnętrz

Najcenniejsze wyposażenie zamku znajduje się w czterech pomieszczeniach skrzydła zachodniego. Są to późnorenesansowe kasetonowe sufity z malowidłami figuralnymi i ornamentalnymi z około 1600 roku. W jadalni zamkowej, zwanej Tobiašką, namalowano sceny ze Starego Testamentu przedstawiające historię Żyda Tobiasza.

W Sali Rycerskiej, jednej z największych renesansowych przestrzeni zamkowych w Czechach o powierzchni ponad 300 m², przedstawiono 24 sceny ze Starego Testamentu. W sąsiadujących mniejszych salach znajduje się 12 paneli z malowidłami przedstawiającymi Metamorfozy Owidiusza, wykonanymi na podstawie ilustracji Wergiliusza Solisa.

Biblioteka i kolekcja obrazów

Biblioteka w Častolovicach liczy ponad 5800 tomów, w tym 5 rękopisów i około 708 starodruków z XVII i XVIII wieku. Pozostałe 5000 tomów pochodzi głównie z XIX i początku XX wieku.

Kolekcja obrazów obejmuje dzieła z okresu renesansu i manieryzmu, w tym portrety członków austriackich i hiszpańskich rodów Habsburgów. Do najcenniejszych należy rudolfiński obraz rodzajowy „Gry i zabawy w dworku”. Malarstwo holenderskie i flamandzkie reprezentują prace Lucasa van Valckenborcha oraz kopie obrazów Petera Paula Rubensa. Malarstwo czeskiego baroku obejmuje dzieła Karela Škréty, w tym portret „Młody myśliwy” przedstawiający prawdopodobnie Jana Adama ze Šternberka. W Tobiášce znajduje się siedem portretów z serii czeskich królów i królowych, które trafiły do Častolovic z Jindřichův Hradec jako posag Anny Łucji. Zbiory uzupełniają obrazy z okresu klasycyzmu i biedermeieru oraz flamandzkie gobeliny renesansowe.

Park angielski

Park zamkowy w Častolovicach stanowi mistrzowski przykład angielskiego stylu ogrodowego, harmonijnie łączącego naturalne piękno krajobrazu z przemyślaną kompozycją przestrzenną. Rozległy teren zachwyca bogactwem i różnorodnością roślinności tworzącej malownicze zakątki o zróżnicowanym charakterze. Pod koronami wiekowych drzew, dających przyjemny cień nawet w upalne dni, bujnie rozrastają się azalie i różaneczniki w wielu odmianach kolorystycznych. Starannie dobrane krzewy tworzą naturalne grupy i kompozycje dostosowane do zmieniających się pór roku.

Centralnym elementem parku jest oczko wodne z własną wyspą, otoczone starannie zaplanowaną roślinnością nadbrzeżną. Ogród wodny stanowi siedlisko dla licznych gatunków roślin wodnych i bagiennych, tworząc mikroklimat sprzyjający bioróżnorodności. W 2009 roku w pobliżu jeziora wzniesiono elegancką altanę „Gloriette”, która pełni funkcję punktu widokowego i miejsca odpoczynku. Z jej wnętrza rozciąga się malowniczy widok na taflę wody, co stwarza idealne warunki do obserwacji ptactwa wodnego i dzikiej przyrody.

Imponująca aleja lipowa, będąca jednym z najbardziej charakterystycznych elementów parku, tworzy zielony tunel prowadzący w głąb założenia ogrodowego. Wiosną powietrze wypełnia intensywny zapach kwitnących lip oraz licznych odmian wiciokrzewu (Lonicera), które stanowią ważny element kompozycji. W pobliżu głównych ścieżek spacerowych ulokowano nowoczesny, lecz harmonizujący z otoczeniem plac zabaw dla dzieci, cieszący się dużą popularnością wśród najmłodszych gości.

W parku rozmieszczono również interesujące rzeźby współczesnych artystów. Przy bramie wejściowej w 2001 roku stanęła pierwsza z nich – czerwony bocian autorstwa Vladimira Peška, witający przybywających gości. Z czasem kolekcję uzupełniły kolejne dzieła tego artysty: ważka umieszczona nad jeziorem, rowerzysta na łące, drewniany tors oraz srebrne konie. Nowsze dodatki to piaskowcowe rzeźby Miloslava Kaprasa: intrygujący „Człowiek-drzewo” oraz głowa wodnego duszka, które harmonijnie wpisują się w krajobraz parku.

Część parku przeznaczono na zagrodę dla zwierząt, gdzie w półnaturalnych warunkach żyją białe daniele i rodzina jeleni Dybowsky’ego. Zagrodę zamieszkują również dziki, w tym słynna „Máňa” wraz z potomstwem, mająca liczne grono sympatyków wśród odwiedzających.

Ogród różany

Od 1994 roku szczególną dumą zamku jest rozbudowywane systematycznie Rosarium, gdzie właścicielka zamku Diana Sternberg zgromadziła imponującą kolekcję staromodnych, historycznych odmian róż. Większość z ponad 200 precyzyjnie oznaczonych i opisanych odmian sprowadzono z renomowanych hodowli zagranicznych.

Ogród różany zaprojektowano z wielką dbałością o historyczny kontekst. Kolekcja obejmuje róże historyczne od starych odmian gallijskich, przez damasceńskie, burbońskie, aż po pierwsze odmiany herbatnie i wielkokwiatowe. Każda grupa odmian zajmuje wydzieloną część ogrodu, co pozwala prześledzić historię hodowli i ewolucję form tych królewskich kwiatów na przestrzeni stuleci.

Różany ogród w Častolovicach nie jest jedynie kolekcją botaniczną, lecz przemyślaną kompozycją, gdzie zarówno układ ścieżek, jak i dobór towarzyszących roślin podkreśla piękno głównych bohaterek. Róże uzupełniają starannie dobrane byliny i krzewy, tworzące odpowiednie tło dla eksponowanych odmian.

Najlepszy czas na podziwianie tego bogactwa form, kolorów i zapachów przypada na przełom maja i czerwca, gdy większość odmian osiąga szczyt kwitnienia, tworząc niezapomniany spektakl barw i aromatów. Dla miłośników róż ogród stanowi prawdziwą skarbnicę wiedzy i inspiracji, gdzie można zapoznać się z odmianami trudno dostępnymi w zwykłych szkółkach ogrodniczych.

Mini Zoo

Właścicielka zamku, Diana Sternberg, założyła Mini Zoo wzorowane na farmach dla zwierząt popularnych w Anglii i USA. Dzieci mogą tu zobaczyć i pogłaskać wiele zwierząt domowych i egzotycznych, w tym emu, lamy, kuce szetlandzkie, osły, owce kameruńskie i kozy, świnie getyńskie, świnki morskie, pawie, gołębie, papugi, bażanty oraz najmniejszą rasę owiec Quessant. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się małe króliki i świnki morskie biegające swobodnie po terenie.

W parku utworzono również sanktuarium dla ptaków żyjących w ich naturalnym środowisku. Zamontowano ponad sto budek lęgowych. Wczesnym rankiem można zaobserwować bociany spacerujące po łąkach, a popołudniami czaple łowiące ryby w jeziorze. Na starych dębach odpoczywają ptaki drapieżne, a nocą słychać pohukiwanie sów.

Zamek w czasach współczesnych

Obecnie w około 15 pomieszczeniach skrzydła zachodniego mieści się wystawa przybliżająca styl życia szlachty od renesansu po biedermeier. Na parterze znajduje się galeria sprzedaży, gdzie co miesiąc w sezonie odbywają się wystawy, głównie lokalnych artystów oraz restauracja zamkowa. Właścicielka, Diana Sternbergová, z zawodu architektka wnętrz, udostępnia pomieszczenia zamkowe na ceremonie ślubne i inne wydarzenia.

Diana Sternberg osobiście zajmuje się sadzeniem rzadkich roślin i drzew oraz dekoracją kwiatową zarówno na dziedzińcu, jak i we wnętrzach. Udekorowała sale i korytarze w stylu historycznym za pomocą zasłon, draperii i elementów dekoracyjnych. Na głównych schodach zamku zainstalowano platformę dostosowaną dla osób z niepełnosprawnością ruchową, co czyni obiekt dostępnym również dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich.

Ceny biletów

Dodatkowe informacje

• Bilet ulgowy w muzeum zamkowym przysługuje dzieciom od 3 lat, seniorom i osobom niepełnosprawnym.
• Bilet ulgowy w Mini Zoo przysługuje seniorom i studentom.
• Grupy zorganizowane, które zarezerwują zwiedzanie muzeum zamkowego, otrzymują 10% zniżki.
• Ceny w PLN wyliczono przy średnim kursie 1 CZK = 0,176 PLN.