Spis treści
Niewielka wioska Čechy pod Kosířem, leżąca w regionie Hana na Morawach Środkowych, skrywa jeden z bardziej urokliwych pałaców w Republice Czeskiej. Miejscowość położona jest około 10 km na północny zachód od Prostějova, u północno-zachodniego podnóża wzgórza Velký Kosíř (422 m n.p.m.) – najwyższego punktu tej części Hany. Mimo że sam pałac dla zwiedzających otwarty jest stosunkowo od niedawna, bo dopiero od 2016 roku, szybko zdobył uznanie jako obiekt, w którym klasyczna architektura arystokratyczna współistnieje z romantycznym parkiem krajobrazowym oraz unikalnymi ekspozycjami kulturalnymi.
Historia rezydencji
Dzieje osady sięgają 1131 roku, kiedy część okolicznych pól należała do ołomunieckiej kapituły metropolitalnej. W XIV wieku stała tu gotycka wieża mieszkalna (czes. tvrz) – rodzaj obronnego dworu otoczonego stawami – którą z czasem zastąpiła renesansowa siedziba wzniesiona około 1583 roku przez Matyáša z Hartunkova. Kolejny, zasadniczy przełom nastąpił na przełomie XVII i XVIII wieku, gdy Maria Teresa Antonina z Lichtensteinów poleciła przebudować całość na barokowy zamek o czterech kondygnacjach. Decydujący rozdział w historii obiektu otworzył się w 1768 roku, kiedy posiadłość nabył Manuel Telez da Silva de Menezes e Castro, hrabia Silva-Tarouca, wpływowy polityk i doradca cesarzowej Marii Teresy. To właśnie ta arystokratyczna rodzina o portugalskich korzeniach nadała rezydencji jej dzisiejszy, klasycystyczny charakter, przebudowując ją w duchu panującego wówczas stylu empire.
Charakterystyka pałacu
Pałac utrzymany jest w stylu klasycystycznym – zwanym też empirowym, od francuskiego Empire – cechującym się spokojną, symetryczną bryłą, powściągliwym detalem architektonicznym i nawiązaniami do antyku. Obecna forma rezydencji ukształtowała się między 1839 a 1843 rokiem, kiedy ród Silva-Tarouca przeprowadził gruntowną przebudowę wcześniejszego zamku barokowego. Warto wiedzieć, że w murach obecnego gmachu przetrwały fragmenty starszych struktur – część sklepień i elementów wystroju z renesansowej wieży mieszkalnej (tvrz) zachowała się wewnątrz południowego skrzydła do dziś.
Wnętrza pałacu
Wnętrza południowego skrzydła, udostępnione zwiedzającym od 2016 roku, zachowały wyposażenie z przełomu XIX i XX wieku, z czasów Františka Josefa II. Silva-Tarouca. Dominuje tu atmosfera prywatnej rezydencji, nie zaś oficjalnej reprezentacyjnej siedziby. Obok salonów z meblami, porcelaną i portretami rodzinnymi uwagę przykuwają dzieła Josefa Mánesa – jednego z najważniejszych czeskich malarzy epoki romantyzmu. Mánes przez ponad dwie dekady, w latach 1849–1871, regularnie bywał w Čechách pod Kosířem jako bliski przyjaciel hrabiowskiej rodziny, zwłaszcza Augusta Alexandra Silva-Tarouca. Podczas kolejnych pobytów stworzył ponad sto prac: portrety członków rodu, sceny rodzajowe z życia wsi hanackiej, studia natury oraz obrazy z cyklu Żyć na dworskim majątku. Pałac mieści dziś największą publicznie dostępną kolekcję jego obrazów w Czechach. Odrębną część zwiedzania stanowi Pamiątkowa Sala Josefa Mánesa z kopiami jego rysunków inspirowanych krajobrazem i kulturą Hany.
Mánes był nie tylko malarzem, ale i projektantem – jego ręką powstała dekoracja fasady pałacowej oranżerii, a tradycja przypisuje mu udział w projekcie pałacowej kaplicy.
Park i pawilony
Krajobrazowy park angielski o powierzchni 21,5 hektara należy do najcenniejszych historycznych terenów zieleni na Morawach i jest uznawany za jeden z najpiękniejszych parków zamkowych w Czechach. Kształtowany od połowy XVIII wieku, stopniowo przekształcony z użytkowego ogrodu barokowego w romantyczny krajobraz z celowo komponowanymi widokami, alejami starych drzew i elementami architektonicznymi rozrzuconymi wśród zieleni.
Spacerując po parku, napotykamy kolejno: pseudogotycką oranżerię z dekoracją przypisywaną Mánesowi, altanę Mánesa (Mánesův altán) – lekką drewnianą budowlę, w której malarz tworzył w sezonach letnich i gdzie dziś eksponowana jest unikalna kolekcja jego dzieł związanych z regionem Hany, romantyczną Czerwoną Wieżę pełniącą funkcję punktu widokowego oraz grobowiec rodu Silva-Tarouca ukryty w cieniu drzew. Oba stawy parkowe dopełniają tę nastrojową całość – mniejszy z nich służył niegdyś do pławienia koni. Według miejscowej tradycji właśnie w jego wodach Mánes nauczył się pływać.
Filmowa ekspozycja Svěráków
Osobną i zupełnie niespodziewaną atrakcją jest stała ekspozycja poświęcona filmowemu duetowi ojca i syna – scenarzysty Zdeňka i reżysera Jana Svěráków. Można tu obejrzeć autentyczne rekwizyty i materiały z realizacji kultowych czeskich filmów: Obecná škola (Szkoła podstawowa), Tmavomodrý svět (Ciemnoniebieskie niebo), Kolja, Vratné lahve (Zwrotne butelki) i animacji Kuky se vrací (Kuky wraca). Od 2025 roku planowane jest otwarcie dodatkowej, interaktywnej wystawy Bajkowy świat Zdeňka i Jana Svěráků, poświęconej bajkowym produkcjom tego duetu.
Ekspozycja historycznych rowerów
Uzupełnieniem całości jest ekspozycja historycznych rowerów – mniej oczywista, lecz dla miłośników historii techniki i designu bardzo interesująca kolekcja dokumentująca ewolucję jednośladu od XIX wieku po wiek XX.
Dostępność i godziny otwarcia
Pałac czynny jest sezonowo, od kwietnia do października. W miesiącach przejściowych – w kwietniu i październiku – udostępniany jest wyłącznie w weekendy i święta w godzinach 9:00–16:00. W maju, czerwcu i wrześniu można go zwiedzać od wtorku do niedzieli (a w lipcu i sierpniu codziennie) w godzinach 9:00–17:00. Ostatnie wejście na każdą trasę odbywa się godzinę przed zamknięciem.
Park dostępny jest przez cały rok – latem do godziny 20:00, zimą do 18:00, co czyni go atrakcyjnym miejscem spacerów nawet poza sezonem pałacowym.
W szczycie sezonu – w lipcu, sierpniu oraz w weekendy – warto zarezerwować bilety wcześniej. Rezerwację online umożliwia oficjalna strona pałacu: www.zamekcechy.cz.
Trasy zwiedzania
Pałac oferuje pięć odrębnych tras zwiedzania, które można łączyć wedle własnych zainteresowań i dysponowanego czasu. Trasy A i B wymagają obecności przewodnika i odbywają się w określonych porach – warto sprawdzić harmonogram wejść na stronie pałacu lub przy kasie. Trasy C, D i E są dostępne indywidualnie w godzinach otwarcia obiektu.
Zwiedzanie pałacu (trasa A)
Podstawowa trasa prowadząca przez komnaty południowego skrzydła stanowi serce oferty zwiedzania. Wnętrza urządzone są w stylu epoki Františka Josefa II. Silva-Tarouca z przełomu XIX i XX wieku – nie jako muzealną rekonstrukcję, lecz jako wiernie zachowaną przestrzeń mieszkalną arystokratycznej rodziny. Zwiedzający przechodzą przez kolejne salony, gabinety i komnaty wypełnione oryginalnymi meblami, porcelaną, tekstyliami i rodzinnymi portretami, które budują obraz codziennego życia morawskiej arystokracji tamtej epoki.
Centralnym punktem trasy jest kolekcja dzieł Josefa Mánesa – obrazów olejnych, portretów i kompozycji rodzajowych tworzonych podczas wieloletnich pobytów w rezydencji. Kulminacją jest Pamiątkowa Sala Mánesa z kopiami jego rysunków inspirowanych krajobrazem i kulturą Hany. Przewodnik przybliża zarówno historię rodu Silva-Tarouca, jak i sylwetkę samego malarza oraz jego szczególną więź z tym miejscem. Czas zwiedzania wynosi około 45 minut.
Zwiedzanie parku (trasa B)
Komentowany spacer po parku to trasa dla tych, którym sama architektura pałacu nie wystarcza i chcą poznać całość założenia w jej historycznym kontekście. Przewodnik prowadzi grupę przez 21,5-hektarowy park angielski, odsłaniając kolejne warstwy jego historii – od barokowego ogrodu użytkowego, przez romantyczną przebudowę w stylu angielskim, po starania o rewitalizację prowadzone od końca XX wieku.
Na trasie zwiedzający zatrzymują się przy pseudogotyckiej oranżerii, której fasadę zdobi dekoracja przypisywana Mánesowi, altanie Mánesa (Mánesův altán) – miejscu letnich pobytów malarza, gdzie eksponowana jest unikalna kolekcja jego dzieł związanych z regionem Hany – romantycznej Czerwonej Wieży pełniącej dziś funkcję punktu widokowego oraz grobowcu rodu Silva-Tarouca. Przy obu stawach parkowych przewodnik przywołuje historię majątku i związane z nim anegdoty, w tym tę o mniejszym stawie, w którym Mánes miał uczyć się pływać. Czas trwania spaceru wynosi około 45 minut.
Filmowa ekspozycja Jana i Zdeňka Svěráků (trasa C)
Ekspozycja poświęcona twórczości ojca i syna Svěráků – scenarzysty Zdeňka i reżysera Jana – zaskakuje jako atrakcja pałacowa, lecz jej obecność w tym miejscu ma uzasadnienie: Svěrákowie wielokrotnie bywali w Čechách pod Kosířem, a sama wioska posłużyła jako sceneria do kultowego filmu Obecná škola (Szkoła podstawowa) z 1991 roku. Stała ekspozycja prezentuje autentyczne rekwizyty, scenariusze, fotografie z planów i materiały produkcyjne związane z filmami: Obecná škola, Tmavomodrý svět (Ciemnoniebieskie niebo), Kolja, Vratné lahve (Zwrotne butelki) i animacji Kuky se vrací (Kuky wraca).
Zwiedzanie odbywa się indywidualnie, bez przewodnika, co pozwala zatrzymać się przy poszczególnych eksponatach wedle własnego rytmu. Ekspozycja sprawdza się zarówno jako nostalgiczna podróż dla znawców czeskiego kina, jak i jako wstęp do czeskiej kinematografii dla gości z zagranicy. Czas zwiedzania wynosi około 45 minut.
Bajkowy świat Zdeňka i Jana Svěráků (trasa D)
Nowa, interaktywna ekspozycja z przewodnikiem stanowi rozwinięcie tematyki filmowej w kierunku młodszych widzów. Poświęcona jest bajkowym produkcjom duetu Svěráků – przede wszystkim animacji Kuky se vrací (Kuky wraca) oraz familijnej komedii Tři bratři (Trzej bracia). W odróżnieniu od Trasy C, która ma charakter dokumentalny i muzealny, Trasa D angażuje zwiedzających w sposób aktywny, z elementami scenografii i interaktywnych stanowisk nawiązujących do światów przedstawionych w filmach. Planowane otwarcie ekspozycji przewidziano na lipiec 2025 roku. Czas zwiedzania wynosi około 25 minut.
Rysunki Josefa Mánesa (trasa E)
Najkrótsza z dostępnych tras to kameralna ekspozycja rysunków Mánesa związanych tematycznie z pałacem i okolicą. Prezentowane prace – szkice, studia postaci i kompozycje pejzażowe – dokumentują obserwacje malarza z wieloletnich pobytów w rezydencji i podczas wędrówek po okolicach Hany. Ekspozycja dopełnia obraz artysty zarówno dla tych, którzy przeszli już Trasę A i chcą pogłębić znajomość jego twórczości, jak i dla tych, którzy odwiedzają pałac wyłącznie ze względu na Mánesa. Zwiedzanie jest indywidualne, wstęp wiąże się z symboliczną opłatą za wejście, a czas zwiedzania wynosi około 20 minut.
Ceny i bilety
Ceny biletów różnią się w zależności od wybranej trasy. Trasa A (Pałac) kosztuje 160 CZK normalny, 110 CZK ulgowy i 430 CZK rodzinny. Trasa B (Park) to 130 CZK normalny, 90 CZK ulgowy i 350 CZK rodzinny. Trasy C i D wycenione są jednakowo: 90 CZK normalny, 60 CZK ulgowy i 240 CZK rodzinny. Wstęp na Trasę E (Rysunki Mánesa) kosztuje 20 CZK od osoby jako opłata jednorazowa. Dzieci do 6 roku życia wchodzą bezpłatnie na wszystkie ekspozycje.
Bilety można kupić w kasie pałacu lub z wyprzedzeniem przez stronę internetową. Informacji udzielają pracownicy pod numerem telefonu +420 773 784 110.
Jak dotrzeć
Miejscowość Čechy pod Kosířem leży około 10 km od Prostějova i około 30 km od Ołomuńca. Do miejscowości najwygodniej dotrzeć samochodem z Prostějova drogą w kierunku zachodnim, przez Mostkovice. Z Ołomuńca trasa prowadzi przez Náměšť na Hané. Pałac dysponuje parkingiem przy samym obiekcie, korzystanie z niego jest bezpłatne.
Połączenia autobusowe do miejscowości Čechy pod Kosířem kursują z Prostějova – to wygodna opcja szczególnie dla podróżujących komunikacją publiczną. Warto sprawdzić aktualne rozkłady jazdy przed wyjazdem.
Najlepszy czas na zwiedzanie
Najbardziej kameralnie jest wiosną, w maju i czerwcu, gdy park rozkwita, a natężenie ruchu turystycznego jest jeszcze niewielkie. Lato, zwłaszcza lipiec i sierpień, to największy ruch i najdłuższe godziny otwarcia – idealne dla rodzin z dziećmi. Wrzesień oferuje z kolei połączenie spokojniejszej atmosfery z piękną jesienną kolorystyką drzew parkowych. Park warto odwiedzić nawet zimą, gdy pozbawione liści drzewa odsłaniają architekturę pałacu i pawilonów w całej okazałości.
Gdzie zjeść
Bezpośrednio na terenie pałacu działa zámecká kavárna, czyli kawiarnia zamkowa – otwarta zgodnie z godzinami pracy pałacu, od 10:00 do 18:00. Serwuje kawę, ciasta i domowe lemoniady, a przy dobrej pogodzie ogródek wychodzi na dziedziniec. Kawiarnia umożliwia też zamówienie piknikového koše – piknikowego kosza z przekąskami, który można zabrać do parku. Zamówienie należy złożyć co najmniej 24 godziny wcześniej.
Szerszą ofertę gastronomiczną znajdziemy w pobliskim Prostějowie lub Plumlovie.
Gdzie spać
Bezpośrednio w miejscowości działa Pension Mánes, oferujący kilkanaście miejsc noclegowych, restaurację z zimowym ogrodem, letnią kawiarnię oraz infrastrukturę sportową. Pensjonat przyjmuje też gości z psami i umożliwia letni kemping. To wygodna baza wypadowa na całą okolicę.
Szerszy wybór noclegów – hotele, apartamenty i pensjonaty – znajdziemy w Prostějowie (ok. 10 km) i w Ołomuńcu (ok. 30 km). W Plumlovie i Mostkovicach dostępne są obiekty nad Zalewem Plumlovskim.
Ważne informacje
Obiekt posiada częściowe udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami – szczegółowe informacje o dostępności bez barier dostępne są na stronie pałacu. Zwiedzanie z przewodnikiem odbywa się w języku czeskim; grupy zagraniczne powinny wcześniej skontaktować się z administracją, by uzgodnić możliwość obsługi w innym języku. Warto też wiedzieć, że pałac wchodzi w skład Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców (European Route of Historic Residences), łączącego najciekawsze rezydencje arystokratyczne w Europie Środkowej. W okolicy warto połączyć wizytę z wyprawą do pobliskiego zamku w miejscowości Náměšť na Hané oraz do niezwykłego, niegotowego pałacu w Plumlovie – obie atrakcje leżą w zasięgu kilkunastu kilometrów.
Adres: Mánesova 1, 798 58 Čechy pod Kosířem | Tel.: +420 773 784 110 | www.zamekcechy.cz
