Spis treści
Miasteczko Chrast leży w krainie łagodnych wzgórz Wyżyny Svitavy, około 11 kilometrów na południowy wschód od Chrudimi i 18 kilometrów od Pardubic. Choć liczy zaledwie trzy tysiące mieszkańców, kryje jeden z cenniejszych i zarazem mniej znanych zabytków wschodnich Czech – dawną rezydencję biskupów z Hradca Králové, dziś określaną po prostu jako Pałac Chrast (czes. Zámek Chrast). Obiekt wpisano na Europejski Szlak Zamków i Pałaców, co oddaje rangę budowli, pełniącej przez wieki rolę centrum władzy kościelnej dla całego regionu.
Od gotyckiej siedziby do biskupiej rezydencji
Najstarsza wzmianka o Chraście pochodzi z 1318 roku i wiąże się z rodem Radslava z Chrasti. W miejscu dzisiejszego pałacu stała wówczas gotycka siedziba rychtarza – budowla charakterystyczna dla zamożnych osad miejskich tamtego okresu, łączącej funkcje administracyjne z mieszkalnymi. Pod koniec XVI wieku Albrecht Slavata z Chlumu i Košumberka przekształcił ją w renesansowy dwór, zwany po czesku panský dům. Do 1605 roku Markéta Berková z Dubé rozbudowała założenie o skrzydło północne, a na dziedzińcu stanęły kolejne zabudowania gospodarcze. Całość otaczały fortyfikacje i fosa, mimo to rezydencja służyła jako wygodna siedziba, w której prowadzono reprezentacyjne życie dworskie.
Losy pałacu odmieniły się po klęsce pod Białą Górą w 1620 roku – majątek przeszedł na własność arcybiskupstwa praskiego. Decydujący moment nastąpił w 1664 roku, gdy nowo erygowane biskupstwo w Hradcu Králové nabyło Chrast i uczyniło go letnią, a niekiedy stałą rezydencją. Biskupi inwestowali w rozbudowę: w latach 1721–1731 Jan Adam Vratislav z Mitrovic polecił wznieść wschodnie skrzydło z kaplicą, a ok. 1742 roku dobudowano kolejne części, zamykając dziedziniec. W 1709 roku, po wielkim pożarze miasteczka, pałac gruntownie przebudowano w stylu barokowym – nadając mu wygląd, który w dużej mierze przetrwał do dziś.
Przez ponad trzysta lat Chrast był centrum administracyjnym majątku obejmującego ponad dwa tysiące hektarów ziemi. Część biskupów wolała spokój prowincjonalnej rezydencji od napiętej atmosfery Hradca – tak czynił choćby Jan Leopold Hay w epoce józefińskich reform. Zmierzch tej roli nastąpił w połowie XIX wieku, gdy diecezja wybudowała nowy pałac w Hradcu. Po nacjonalizacji w 1950 roku w budynku ulokowano urząd miejski, zachowując jednocześnie dostęp do zabytkowych wnętrz dla zwiedzających.
Co zobaczyć w Pałacu?
Pałac tworzy nieregularny czteroskrzydłowy kompleks, którego główna fasada zwrócona jest ku rynkowi miejskiemu. Przez bramę w parterowej elewacji wchodzi się na wewnętrzny dziedziniec – tu zaczyna się właściwe zwiedzanie. Najstarsze fragmenty budowli, sklepione piwnice i mury z czasów Slavaty, zachowały renesansowy charakter; w przejściu bramnym widoczne są jeszcze gotyckie sklepienia.
Wschodnie skrzydło mieści kaplicę św. Jana Nepomucena, której projekt przypisywany jest Janowi Błażejowi Santiniemu – jednemu z najwybitniejszych architektów czeskiego baroku, twórcy m.in. kościoła pielgrzymkowego w Zelené Hoře. Kaplica zachwyca drewnianą wieżyczką, bogato zdobionym ołtarzem i barokowymi freskami; dawne funkcje sakralne zastąpiła dziś rola sali koncertowej. Dawne apartamenty biskupie, utrzymane w stylu barokowym z elementami renesansowymi, stanowią godne tło dla stałej ekspozycji muzealnej.
Miejskie Muzeum w Chrastach – założone już w 1893 roku – prezentuje kolekcje z zakresu geologii, paleontologii i historii regionu, a także ekspozycje poświęcone zanikłym rzemiosłom. Szczególną atrakcją jest replika Codex Gigas, czyli Diabelskiej Biblii – największej zachowanej średniowiecznej księgi świata, której oryginał przechowywany jest w Sztokholmie. Uzupełnieniem ekspozycji jest makieta klasztoru w pobliskich Podlažicach, fundacji z XII wieku, z którą historia Chrastu jest ściśle związana.
Tuż przy pałacu rozciąga się ogród zamkowy, założony w 1903 roku. Lipowe aleje, kapliczki i elementy małej architektury tworzą klimat spokojnego parku, idealnego na dłuższą chwilę odpoczynku między zwiedzaniem wnętrz a spacerem po rynku.
Dostępność
Pałac i Muzeum Miejskie otwarte są od kwietnia do października, codziennie z wyjątkiem poniedziałków, w godzinach 9:00–12:00 i 13:00–17:00. W listopadzie możliwe jest zwiedzanie po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym – od wtorku do czwartku. Wejścia do kaplicy i do muzeum prowadzą bezpośrednio z dziedzińca przez osobne portale. Przy bramie działa punkt informacji turystycznej, gdzie można nabyć przewodniki, pamiątki i lokalne produkty.
Bilety i koszty
Bilety wstępu są niedrogie, a dzieci i seniorzy korzystają z ulg. Kasy działają po obu stronach dziedzińca, oddzielnie dla kaplicy i dla muzeum. Warto upewnić się przed wizytą, czy aktualne cenniki nie uległy zmianie – najdokładniejsze informacje podaje czeski portal turystyczny (katalog gminy) lub lokalne centrum informacji w Chrudimi. Płatność możliwa jest zarówno gotówką, jak i kartą.
Jak dojechać
Koleją: Chrast leży na linii kolejowej Pardubice–Havlíčkův Brod. Stacja Chrast u Chrudimě (ważne: nie mylić z innymi miejscowościami o podobnej nazwie) jest obsługiwana przez pociągi regionalne kursujące kilka razy dziennie. Z Pardubic czas przejazdu wynosi ok. 20–25 minut, z Chrudimi – kilkanaście minut. Dworzec kolejowy znajduje się około 2 km (ok. 25 minut spacerem) od centrum i pałacu.
Samochodem: Chrast połączony jest z Pardubicami drogą nr 37 przez Chrudim. Z centrum Pardubic dojazd zajmuje ok. 20 minut; ze stołecznej Pragi – niecałe dwie godziny autostradą D11 i dalej drogami krajowymi. Parking dostępny jest przy rynku miejskim, przed głównym wejściem do pałacu; popołudniami i w weekendy miejsca parkingowe uwalniają się zazwyczaj do ok. 16:00.
Najlepszy czas na zwiedzanie
Wiosna i wczesna jesień to zdecydowanie najbardziej sprzyjające pory roku. W maju i czerwcu ogród zamkowy jest w pełnym rozkwicie, lipowe aleje pachną intensywnie, a tłumy turystów jeszcze nie odwiedzają tej części Czech tak licznie jak popularne zamki w okolicach Pragi. Wrzesień i październik oferują spokojną atmosferę i piękną paletę barw okolicznych wzgórz. Latem pałac bywa miejscem plenerowych wydarzeń kulturalnych – warto sprawdzić kalendarz imprez gminy Chrast przed planowaną wizytą.
Gdzie zjeść
Bezpośrednio przy pałacu działa Zámecká restaurace Chrast, podająca dania z lokalnych produktów – to najprostszy i bardzo klimatyczny wybór po zwiedzaniu. Szersza oferta gastronomiczna czeka w pobliskiej Chrudimi (11 km), gdzie działa kilkanaście restauracji oferujących zarówno tradycyjną kuchnię czeską, jak i dania europejskie; miasto ma dobrą renomę kulinarną w regionie pardubickim.
Gdzie spać
Sam Chrast jest miejscowością zbyt małą, by dysponować rozbudowaną bazą noclegową. Najbliższe i zarazem najwygodniejsze rozwiązanie to noclegi w Chrudimi, gdzie znajdziemy kilka hoteli i pensjonatów – wśród nich Hotel Fortna w zabytkowej części miasta i Pension U Lávky z wysokimi ocenami gości. Szerszy wybór noclegów, w tym hotele o wyższym standardzie, oferują Pardubice – miasto z dworcem, lotniskiem i dobrymi połączeniami komunikacyjnymi z całymi Czechami.
Ważne informacje
Pałac Chrast pozostaje obiektem w dużej mierze nieodkrytym przez masową turystykę – to duży atut dla tych, którzy cenią spokojne zwiedzanie bez kolejek i tłumu. Warto pamiętać, że część pomieszczeń nadal pełni funkcje urzędowe, dlatego zwiedzanie odbywa się wyłącznie w wyznaczonych partiach budynku. Opisy ekspozycji dostępne są przede wszystkim w języku czeskim, choć w punkcie informacyjnym można uzyskać materiały w innych językach. Sam Chrast stanowi dobry punkt wyjścia do dalszego poznawania regionu – w odległości kilku kilometrów leżą Chrudim z bogatym muzeum regionalnym i dobrze zachowaną starówką, a nieco dalej skały Toulovcovy maštale i zbiornik Seč, popularny cel wycieczek pieszych i rowerowych.
