Pałac Letohrad

Pałac Letohrad, dawniej znany jako Kyšperk, znajduje się w centrum miasteczka o tej samej nazwie na placu Wacława. Historia zamku rozpoczyna się w 1554 roku, kiedy Zdeněk Žampach z Potštejna wzniósł w miejscu istniejącego obecnie zamku drewnianą warownię. Pałac Letohrad ma szczególne znaczenie dla regionu, bowiem reprezentuje bogatą historię i kulturę wschodnich Czech. Przez stulecia pałac przechodził liczne zmiany i obecnie odzwierciedla rozmaite trendy architektoniczne i artystyczne.

Po śmierci Zdenka majątek przejął Čeněk Žampach, a jego starszy brat Jan Burian założył twierdzę na cyplu nad Cichą Orlicą, o której pierwsze wzmianki w dokumentach pochodzą z 1570 roku. Już w tym okresie pałac odgrywał istotną rolę jako centrum administracyjne okolicznych dóbr. Strategiczne położenie nad rzeką zapewniało naturalną ochronę i kontrolę nad szlakami handlowymi przebiegającymi przez region.

W 1653 roku dobra odziedziczył hrabia Hynek Jetřich Vitanovský, który w 1681 roku zburzył nieodpowiednią twierdzę i na jej miejscu wybudował dwupiętrowy pałac na planie prostokąta z osobną wieżą. Ta przebudowa zmieniła jego charakter obiektu z obronnego na rezydencjonalny, odzwierciedlając nowe potrzeby i aspiracje szlachty w tym okresie. Budowę dokończyła jego żona Jana Magdalena z Harasova, która po śmierci męża wyszła ponownie za mąż za Norberta Leopolda Libštejnskiego z Kolovratu.

Do zamku dobudowano jednopiętrowy budynek pełniący funkcję biura rodowego, co wskazuje na zwiększenie funkcji administracyjnych obiektu. Obok powstała jednonawowa barokowa kaplica zamkowa św. Wacława ozdobiona bogatą dekoracją stiukową autorstwa Giovanniego Maderny, wybitnego włoskiego artysty działającego w Czechach. W 1726 roku kaplicę przebudowano na kościół św. Wacława, który do dzisiaj stanowi ważny element kompleksu zamkowego.

Rozbudowa i modernizacja w XVIII i XIX wieku

Po rządach Libštejnskich z Kolovratu i Harrachów z Hřeben, majątek Kyšper stał się własnością rodu Breda. Gruntowne prace remontowe rozpoczęła w 1730 roku hrabina Tereza Bredová (z domu Cavriani) ze Špandavy. Jej wizja architektoniczna wywarła trwały wpływ na wygląd zamku, kształtując go w formie, którą w dużej mierze możemy podziwiać dzisiaj. Prace zostały ukończone na początku XIX wieku przez Petra Marcoliniego z Ferraty, męża jej córki Marii Anny, co świadczy o długotrwałym i konsekwentnym procesie modernizacji.

W ramach przebudowy zmieniono pierwotny układ pomieszczeń budynku głównego, dostosowując je do nowych standardów komfortu i reprezentacyjności. Usunięto oryginalną wieżę, a nową uzupełniono później o zegar, który stał się charakterystycznym elementem sylwetki zamku. Powiększono dziedziniec i założono ogród, co znacząco zwiększyło walory estetyczne całego kompleksu. Zburzono prostą ścianę z wejściem pomiędzy skrzydłami i utworzono wąskie, dwukondygnacyjne skrzydło łączące, które nadało budowli bardziej elegancki i spójny charakter. Przebudowano również północną część skrzydła zachodniego, zwróconą w stronę placu, co wpłynęło na lepszą integrację zamku z tkanką miejską.

W 1836 roku pałac nabył Karel Nimptsch, poślubiając córkę Petera Marcoliniego, Teresę. Był to początek kolejnego etapu przemian architektonicznych. Rozebrano południowe skrzydło łączące, co otworzyło widok na ogród i okoliczne tereny, a północne odbudowano, dodając arkady i monumentalną bramę główną na parterze, która do dziś stanowi główne wejście do kompleksu.

W połowie XIX wieku na zamku otwarto szkołę dla dziewcząt, w której uczono je rzemiosła, co świadczy o zmieniającej się funkcji obiektu i jego znaczeniu społecznym. Była to jedna z pierwszych takich placówek edukacyjnych w regionie, odzwierciedlająca postępowe poglądy właścicieli. Wraz z przebudową założono angielski park krajobrazowy, który zastąpił wcześniejsze, bardziej formalne założenia ogrodowe. Park wzbogacono o elementy charakterystyczne dla epoki romantyzmu: elegancką altanę w stylu empire, tajemniczą grotę z punktem widokowym oraz oranżerię, służącą do uprawy egzotycznych roślin. Założenie parkowe stanowiło harmonijne dopełnienie architektoniczne zamku i wyraz nowych trendów w sztuce ogrodowej.

W 1877 roku majątek przeszedł w ręce arystokratycznego rodu Stubenbergów poprzez małżeństwo córki Karla Nimptscha, Anny. Ta zmiana właścicieli przyniosła kolejne inwestycje i modyfikacje. W latach 1897–1898 przebudowano wnętrza skrzydła południowego, a skrzydło zachodnie rozbudowano o spiżarnię, co odzwierciedlało rosnące potrzeby gospodarcze rezydencji.

Na początku XX wieku, pod kierownictwem Karela Stubenberg-Nimptsch, przeprowadzono szeroko zakrojone prace renowacyjne. Fasada całego zamku przybrała pseudoklasycystyczny charakter, łącznie z nowymi gzymsami i naczółkami przy oknach, co nadało budowli bardziej monumentalny i reprezentacyjny wygląd, zgodny z ówczesnymi trendami architektonicznymi. Odnowiono również ogród przed wejściem do zamku oraz gruntownie zmodernizowano wnętrza, podnosząc standard i komfort mieszkania. Był to ostatni złoty okres w historii zamku przed zmianami społeczno-politycznymi XX wieku. W 1945 roku, w wyniku przemian politycznych po II wojnie światowej, pałac Stubenbergów został skonfiskowany przez państwo czechosłowackie.

Współczesne oblicze zamku

Po 1945 roku los zamku uległ radykalnej zmianie, odzwierciedlając przemiany polityczne i społeczne w Czechosłowacji. Pałac stał się siedzibą komitetu narodowego, co oznaczało jego przejście z rąk prywatnych do użytku publicznego. W duchu nowej polityki urządzono tam salę ceremonialną służącą do oficjalnych uroczystości państwowych i lokalnych, bibliotekę miejscową udostępniającą literaturę szerokiemu gronu mieszkańców, szkołę z internatem kształcącą młodzież oraz muzeum miejskie prezentujące historię i kulturę regionu.

Okres socjalistyczny nie sprzyjał jednak konserwacji zabytkowych obiektów, co doprowadziło do stopniowej degradacji stanu technicznego budowli. Dopiero po zmianach politycznych, w latach 1983-1996, przeprowadzono gruntowną przebudowę i renowację, która przywróciła zamkowi dawną świetność, jednocześnie adaptując go do nowych funkcji. Prace remontowe objęły zarówno fasady jak i wnętrza, instalacje techniczne oraz otoczenie zamku.

Obecnie pałac Letohrad stanowi przykład udanego połączenia funkcji historycznej z nowoczesnym wykorzystaniem. W jego murach mieści się prywatne gimnazjum Letohrad, komfortowy hotel i restauracja oferujące gościom możliwość noclegu i posiłku w zabytkowych wnętrzach, biblioteka miejska służąca lokalnej społeczności, podstawowa szkoła artystyczna rozwijająca talenty młodych ludzi oraz stała wystawa zamkowa prezentująca bogatą historię obiektu i regionu. Ta wielofunkcyjność sprawia, że pałac tętni życiem przez cały rok i stanowi ważne centrum kulturalne i edukacyjne wschodniej części Czech.

Ekspozycja muzealna

Wystawa zamkowa zajmuje trzy reprezentacyjne sale i część korytarza na drugim piętrze skrzydła wschodniego. Już na końcu korytarza zwiedzający mogą poczuć wyjątkową atmosferę zamku, gdzie wita ich kurtyna autorstwa Jana Umlaufa z panoramą Letohradu, a ściany zdobią poroża i malowidła o tematyce myśliwskiej, nawiązujące do dawnych tradycji szlacheckich.

Sale wystawowe zaaranżowano tak, aby chronologicznie przedstawić najważniejsze okresy w historii sztuki i architektury: baroku, historyzmu XIX wieku oraz początku XX wieku związanego z secesją. Dzięki takiemu układowi zwiedzający mogą prześledzić ewolucję stylów artystycznych na przestrzeni wieków.

Pierwsza sala poświęcona epoce baroku prezentuje duże obrazy olejne o tematyce biblijnej oraz portret hrabiego Hynka Jetřicha Vitanovskiego z Vlčkovic, fundatora zamku. Wśród eksponatów znajduje się rokokowy sekretarzyk ze scenami krajobrazowymi oraz masywny stół z krzesłami burmistrzowskimi, na którym zasiadali radni Kyšper.

W drugiej sali upamiętniono ważną rodzinę artystyczną Kyšperów z Umlaufów – ojca Dominika, utalentowanego rzeźbiarza, oraz jego synów malarzy Jana i Hynka, absolwentów Wiedeńskiej Akademii Malarstwa. Wśród obrazów znajduje się piękny portret nieznanej rosyjskiej wielkiej księżnej oraz intarsjowany sekretarzyk wykonany z pięciu gatunków drewna, ozdobiony wizerunkami zamków.

Trzecia sala, reprezentująca przełom XIX i XX wieku, związana jest z dwoma wybitnymi malarzami – Alfonsem Muchą, światowej sławy przedstawicielem secesji, i miejscowym artystą Rudolfem Faltusem. Mucha, którego żona Marie Chytilová miała krewnych w Kyšperku, przyjeżdżał tu każdego lata pod koniec swojego życia i wynajmował studio w ówczesnej Szkole Pracy Masaryka. Sala ta prezentuje również unikalny parawan w stylu secesyjnym oraz inne przedmioty codziennego użytku z epoki.

Co warto zobaczyć

Zwiedzając pałac, można podziwiać bogatą kolekcję wyposażenia w stylach baroku, historyzmu i secesji. Na szczególną uwagę zasługują dwa duże obrazy olejne o tematyce biblijnej, kunsztownie wykonany rokokowy sekretarzyk ze scenami krajobrazowymi oraz masywny stół z krzesłami burmistrzowskimi pochodzącymi pierwotnie z XVI wieku, na którym zasiadali radni Kyšper.

Wyjątkową atrakcją, która wzbudza zachwyt zwiedzających, jest wciąż działający polifon, czyli mechaniczna pozytywka z wymiennymi metalowymi płytami. Ten unikatowy instrument muzyczny pierwotnie, do lat 30. XX wieku, stał w pubie U Forchů niedaleko dworca kolejowego. Podczas zwiedzania przewodnik uruchamia polifon, pozwalając gościom usłyszeć jego charakterystyczne, melodyjne dźwięki.

W piwnicach zamku znajduje się muzeum i izba Járy Cimrmana – popularnej fikcyjnej postaci czeskiej kultury, uważanej za wybitną osobowość. Ta część ekspozycji stanowi ciekawą atrakcję dla miłośników czeskiego humoru i tradycji.

Dopełnieniem zwiedzania jest spacer po otaczającym pałac pięknym parku, który stanowi oazę zieleni w centrum miasta. W parku powstała woliera dla ptaków egzotycznych czynna przez cały rok, pozwalająca na bliskie spotkanie z rzadkimi gatunkami. Dla rodzin z dziećmi przygotowano jaskinię grozy ze smokiem Kyszperakiem, gdzie najmłodsi mogą doświadczyć przyjemnego dreszczyka strachu w bezpiecznym otoczeniu.

Miłośnikom niezwykłych przeżyć poleca się letnie nocne spacery z dreszczykiem w towarzystwie białej damy – legendarnego ducha zamku. Podczas tych wieczornych wypraw zwiedzający mogą poznać tajemnicze historie i legendy związane z Letohradem, a być może nawet uratować białą damę z wielowiekowej klątwy.

Warto również odwiedzić muzeum miejskie, które znajduje się w pobliżu zamku. Można tam obejrzeć fascynującą wystawę o produkcji zapałek, która była ważnym elementem lokalnego przemysłu, oraz unikatowe sanie cesarza Napoleona, stanowiące cenny zabytek historyczny.

Pałac Letohrad stanowi doskonały przykład ewolucji architektury rezydencjonalnej od XVI do XX wieku, a dzięki swojej bogatej historii i zachowanym zabytkom jest cennym elementem dziedzictwa kulturowego wschodnich Czech.

Informacje praktyczne

Godziny otwarcia i zwiedzanie

Zwiedzanie zamku możliwe jest przez cały rok. W sezonie letnim (czerwiec-sierpień) wycieczki z przewodnikiem odbywają się codziennie o godzinach: 9:00, 10:00, 11:00, 13:00, 14:00, 15:00 i 16:00. Poza sezonem (wrzesień-maj) konieczna jest wcześniejsza rezerwacja w muzeum miejskim.

Czas zwiedzania wynosi około 25 minut. Wycieczki prowadzone są przez doświadczonych przewodników, którzy w interesujący sposób przybliżają historię zamku i prezentowanych eksponatów.

Cennik biletów

Bilety wstępu można nabyć w punkcie informacji turystycznej zlokalizowanym na placu przed zamkiem.

• Dzieci poniżej 6 lat: wstęp bezpłatny.
• Ceny w PLN wyliczono przy średnim kursie 1 CZK = 0,18 PLN (źródło: Narodowy Bank Polski).
• Bilety wstępu można nabyć w punkcie informacji na placu przed zamkiem.
• Zwiedzanie zamku możliwe jest przez cały rok.
• W sezonie letnim (czerwiec-sierpień) wycieczki odbywają się codziennie o godzinach: 9:00, 10:00, 11:00, 13:00, 14:00, 15:00 i 16:00.
• Poza sezonem (wrzesień-maj) konieczne jest wcześniejsze umówienie się w muzeum miejskim pod numerem telefonu 465 620 285 lub adresem e-mail: muzeum@letohrad.eu.
• Czas zwiedzania wynosi około 25 minut.
• Przed budynkiem zamku znajduje się parking, gdzie pierwsze 30 minut jest bezpłatne.
• Toalety zlokalizowane są 100 metrów od budynku, na tarasie zamkowym (automat na monety 10 CZK).
• Wystawa zamkowa znajduje się na drugim piętrze i brak jest windy, co oznacza brak dostępu dla wózków inwalidzkich.

Dojazd i parking

Letohrad leży w malowniczej dolinie rzeki Cicha Orlica we wschodniej części Czech, około 50 km od granicy z Polską. Do miasta można dojechać samochodem drogą nr 11 z Hradec Králové w kierunku Žamberk, a następnie drogą nr 360 do Letohradu. Miasto posiada również dobrze rozwiniętą komunikację kolejową, z bezpośrednimi połączeniami do Pragi, Brna i innych większych miast.

Przed budynkiem zamku znajduje się wygodny parking (pierwsze 30 minut postoju jest bezpłatne). Dla osób planujących dłuższe zwiedzanie dostępne są również miejsca parkingowe w centrum miasta, w niewielkiej odległości od zamku.

Udogodnienia i dostępność

Toalety dla zwiedzających zlokalizowane są 100 metrów od budynku głównego, na tarasie zamkowym. Korzystanie z nich wymaga opłaty 10 CZK (automat na monety). W pobliżu zamku znajdują się również kawiarnie i restauracje, gdzie można odpocząć po zwiedzaniu.

Warto pamiętać, że wystawa zamkowa znajduje się na drugim piętrze historycznego budynku i brak jest windy, co oznacza brak dostępu dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich. Schody prowadzące na ekspozycję są dość strome, co może stanowić trudność dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej.

W sezonie letnim na terenie parku zamkowego organizowane są różnorodne wydarzenia kulturalne, koncerty muzyki klasycznej oraz warsztaty dla dzieci i dorosłych. Aktualne informacje na temat wydarzeń można uzyskać w punkcie informacji turystycznej lub na oficjalnej stronie internetowej miasta Letohrad.