Spis treści
Zamek Rychmburk (czes. Hrad Rychmburk) stoi na stromym cyplu skalnym, gdzie dolina rzeki Krounki łączy się z jej lewobrzeżnym dopływem Lešanský potok. Leży w niewielkiej wsi Předhradí, zaledwie 5 km od miasta Skuteč, w kraju pardubickim we wschodnich Czechach. Choć miasteczko jest skromne, sam zamek prezentuje się imponująco – masywne mury wyrastają bezpośrednio ze skały, a głęboka, wykuta w niej fosa oddziela warownię od reszty wzniesienia. Dla turystów odwiedzających tę część Czech Rychmburk stanowi odkrycie tym cenniejsze, że przez ponad siedem dekad był dla nich całkowicie niedostępny.
Zamek powstał na przełomie XIII i XIV wieku. Ufundował go Tas z Mrdic, który nadał budowli dumnie brzmiącą, niemiecką nazwę Reichenburg, czyli „bogaty zamek” – z niej właśnie wywodzi się dzisiejsza czeska forma Rychmburk. Pierwotna warownia była klasycznym przykładem szlacheckiego założenia obronnego epoki gotyku: składała się z wieży, muru obronnego i pałacu – trzech elementów, które przez stulecia pozostały osią całego układu przestrzennego.
Pod koniec XIV wieku zamek stał się własnością Smila Flašky z Pardubic – wykształconego szlachcica i poety, autora alegorycznego utworu Nowa rada, jednego z ważniejszych dzieł czeskiej literatury średniowiecznej. W 1425 roku, podczas wojen husyckich, warownia padła pod naporem wojsk husyckich, choć wcześniej skryła się w niej katolicka szlachta szukająca schronienia przed burzą dziejową. W XVI wieku właścicielem został Jindřich Šťastný z Valdštejna, który dobudował późnogotycki pałac, a następne dekady przyniosły rozbudowę w duchu renesansowym – wówczas zamek zyskał arkadową galerię ze sgraffitem i charakterystyczne zaokrąglone narożniki murów. Całe XVIII stulecie zamek pozostawał w rękach pardubickiej linii rodu Kinských, którzy przeprowadzili barokową modernizację w latach 1793–1798, nadając mu kształt widoczny do dziś.
Po II wojnie światowej majątek przeszedł na własność państwa czechosłowackiego. Przez kolejne siedem dekad mury warowni służyły jako dom opieki – najpierw dla seniorów, potem dla osób z zaburzeniami psychicznymi. W 2021 roku, po gruntownej renowacji, zamek po raz pierwszy od pół wieku otworzył podwoje dla zwiedzających, a od 2022 roku działa regularnie w sezonie turystycznym. Dziś jest własnością regionu pardubickiego.
Architektura i ekspozycje
Zwiedzanie zaczyna się od przejścia kamiennym mostem przerzuconym nad suchą fosą. Dziedziniec otaczają skrzydła o dwóch kondygnacjach, w których przez wieki nawarstwiały się kolejne style – gotyckie sklepienia piwniczne sąsiadują z renesansowymi gwiaździstymi sklepieniami w wieży i barokowymi detalami w komnatach pałacowych. Podczas renowacji odsłonięto drewniane stropy, polichromie i kamienne portale, przywracając pomieszczeniom dawny charakter.
Dominantą całego założenia jest cylindryczna wieża obronna o wysokości około 30 metrów. Wejście na nią wymaga pokonania stromych schodów, ale wysiłek wynagradza panorama rozległych zielonych wąwozów doliny Krounki i dachy wsi Předhradí. Na wieży zachowały się resztki dekoracyjnego sgraffita w formie tzw. psaníčkowego wzoru, który zdobił elewacje w epoce renesansu.
Wnętrza zamku kryją kilka odrębnych ekspozycji. W skrzydłach pałacowych urządzono starannie zrekonstruowane komnaty zarządcy majątku z pierwszej połowy XX wieku – sześć pomieszczeń wyposażonych w autentyczne meble i przedmioty codziennego użytku, uzupełnionych w 2023 roku o dawną kuchnię i łazienkę. W pięciu salach skrzydła północno-zachodniego, połączonych odkrytą podczas prac renowacyjnych enfiladą (długim amfiladowym układem przejść z sali do sali), prezentowana jest historia państwa rychmburskiego od średniowiecza po czasy współczesne. W piwnicach zamku zaaranżowano wystawę poświęconą dawnym metodom przesłuchań i egzekucji – tzw. útrpné právo, czyli prawo tortury, które w czeskich realiach stosowano aż do XVIII wieku. Jest to ekspozycja przeznaczona dla zwiedzających o mocnych nerwach.
Dla miłośników historii regionalnej przygotowano interesującą wystawę browarniczą, nawiązującą do tradycji warzenia piwa w okolicznych majątkach. W sąsiedztwie zamku do 1925 roku działał browar, który nie wytrzymał rynkowej konkurencji – ekspozycja przypomina ten zapomniany rozdział lokalnej historii. Osobną atrakcją jest wystawa średniowiecznych ołtarzy chrudimskich (Středověké chrudimské oltáře), otwarta od września 2023 roku. Jej głównym eksponatem jest ołtarz z kościoła św. Katarzyny w Chrudimiu, przetransportowany tu ze względu na destrukcyjną wilgoć w pierwotnym miejscu przechowywania. W najwyższych partiach skrzydła południowo-wschodniego czeka natomiast sentymentalna niespodzianka – rozbudowana kolekcja zabytkowych lalek, misiów, wózków dziecięcych, a także starych kamer i aparatów fotograficznych.
Kaplica i sala koncertowa są regularnie udostępniane na potrzeby ślubów, koncertów kameralnych i spektakli teatralnych. Latem na dziedzińcu odbywają się seanse kina letniego i festiwale muzyczne, które wpisują się w coraz bogatszy kalendarz kulturalny zamku.
Godziny otwarcia i zasady zwiedzania
Zamek jest otwarty sezonowo, od maja do października. W maju i październiku zwiedzanie możliwe jest wyłącznie w soboty i niedziele, natomiast od czerwca do września obiekt czynny jest od wtorku do niedzieli, w godzinach 10:00–17:00. W poniedziałki zamek pozostaje zamknięty przez cały sezon. Poza sezonem (od listopada do kwietnia) obiekt jest dostępny jedynie podczas specjalnych wydarzeń, takich jak programy adwentowe. Przed wizytą warto sprawdzić aktualny harmonogram na oficjalnej stronie zamku: rychmburk.cz.
Zwiedzanie jest w pełni samodzielne – nie obowiązuje prowadzenie przez przewodnika. Wejście na dziedziniec i do ogrodu jest bezpłatne, bilet obejmuje ekspozycje wewnętrzne i wejście na wieżę. Zamek jest w znacznej części przystosowany do potrzeb osób z ograniczoną mobilnością dzięki windzie, jednak wieża i piwnice dostępne są wyłącznie po schodach.
Ceny biletów
Bilet normalny kosztuje 180 koron czeskich (CZK), co odpowiada orientacyjnie ok. 31 zł. Seniorzy (65+) i studenci płacą 140 CZK (ok. 24 zł), dzieci w wieku 6–15 lat – 90 CZK (ok. 16 zł), a osoby z niepełnosprawnością – 80 CZK (ok. 14 zł). Dzieci poniżej 6 roku życia oraz osoby powyżej 75 lat wchodzą bezpłatnie. Dostępne są również bilety rodzinne i grupowe. Płatność kartą i telefonem jest akceptowana.
Ceny w złotych mają charakter orientacyjny i zostały przeliczone według kursu ok. 0,174 PLN/CZK (luty 2026). Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny kurs wymiany.
Jak dotrzeć
Samochodem: zamek leży przy drodze nr 358, łączącej Skuteč i okoliczne miejscowości. Bezpłatny parking zlokalizowany jest przy kościele w Předhradí, skąd do bramy zamkowej prowadzi 600-metrowa ścieżka. Alternatywnie można zostawić auto na placu w pobliżu kamieniołomu od strony Zbożnova.
Pociągiem i autobusem: najbliższy przystanek kolejowy znajduje się w Předhradí, około 2,2 km od zamku. W miejscowości zatrzymują się również autobusy regionalne. Dla turystów preferujących aktywny dojazd czerwony szlak pieszy prowadzi wzdłuż rzeki Krounki przez rezerwat przyrody Selský les, oferując przy okazji widok na trzy ściany zamku z charakterystycznymi wspornikowymi wykuszami i oknami o bogatym kamieniarskim opracowaniu.
Rowerem: stojaki dla rowerów zlokalizowane są przed mostem prowadzącym do zamku.
Najlepszy czas na zwiedzanie
Zamek najlepiej odwiedzać w dni robocze od czerwca do sierpnia – frekwencja jest wtedy niższa niż w weekendy, a godziny poranne (tuż po otwarciu o 10:00) dają komfort spokojnego pobytu bez tłoku. Warto wybrać dzień z dobrą pogodą, bo ogród i dziedziniec, a przede wszystkim widok z wieży, w pełni można docenić przy słońcu. Jesienne weekendy w październiku oferują natomiast malowniczą scenerię pożółkłych lasów w dolinach, choć możliwość wejścia ogranicza się wówczas do sobót i niedziel.
Gastronomia i noclegi
Na dziedzińcu zamkowym działa kawiarnia serwująca napoje i drobne przekąski – idealne miejsce na odpoczynek po wejściu na wieżę. Pełniejszą gastronomię oferuje pobliskie miasto Skuteč (5 km), gdzie znaleźć można kilka lokalnych restauracji serwujących czeskie dania kuchni regionalnej – gulasze, pieczone mięsa i tradycyjne knedlíky. Większy wybór restauracji zapewniają Chrudim (ok. 20 km) i Pardubice (ok. 40 km).
W samej wsi Předhradí baza noclegowa jest bardzo skromna. Wygodniejszym punktem wypadowym do zamku jest Skuteč, oferujący kilka pensjonatów i pokoi gościnnych. Szerszy wybór noclegów, od hoteli miejskich po apartamenty, znajdziemy w Chrudimiu oraz w Pardubicach, które leżą przy drodze ekspresowej D35 i dysponują dobrym połączeniem komunikacyjnym z okolicą.
Ważne informacje
Zamek Rychmburk jest stosunkowo nowym nabytkiem na czeskiej mapie obiektów turystycznych – regularnie otwarty dla odwiedzających dopiero od 2022 roku. Warto mieć to na uwadze przy planowaniu wizyty: oferta ekspozycji jest systematycznie rozbudowywana, a prace renowacyjne mogą czasowo ograniczać dostęp do niektórych części obiektu. Aktualny stan udostępnienia i informacje o wydarzeniach specjalnych zawsze warto potwierdzić na oficjalnej stronie zamku przed wyjazdem.
Dla osób planujących dłuższy pobyt w regionie warto połączyć Rychmburk ze zwiedzaniem pobliskiego Muzeum Krajiny Vysočiny w Hlinsku, rezerwatu przyrody w dolinie Krounki oraz średniowiecznego centrum Chrudimia, gdzie zachował się cenny gotycki i renesansowy układ urbanistyczny.
