W tym artykule
Cmentarz koni w Kliczkowie to najstarszy tego typu obiekt w Polsce, a obecnie stanowi jedną z najbardziej nietypowych atrakcji turystycznych zarówno w Polsce, jak również w Europie. Na cmentarzy grzebano jednak nie tylko konie, ale również psy. Do czasów współczesnych na świecie nie zachowało się zbyt wiele miejsc o podobnym charakterze.
Cmentarz znajduje się w malowniczym parku otaczającym zamek Kliczków w województwie dolnośląskim, w powiecie bolesławieckim. Obiekt powstał w 1881 roku z inicjatywy właścicieli zamku – arystokratycznej rodziny zu Solms-Baruth. Położenie cmentarza w bezpośrednim sąsiedztwie zamku nie jest przypadkowe – oba obiekty są ze sobą historycznie powiązane i stanowiły integralną część majątku arystokratycznego. Cmentarz zlokalizowany jest w części parku, która w czasach świetności była łatwo dostępna dla właścicieli zamku, co pozwalało im regularnie odwiedzać groby swoich ukochanych zwierząt.
Historia powstania
Cmentarz koni w Kliczkowie został założony w 1881 roku, co czyni go najstarszym tego typu obiektem w Polsce. Inicjatorem jego powstania był Friedrich Hermann zu Solms-Baruth, nazywany „starym księciem”, który był właścicielem zamku i zlecił jego przebudowę w drugiej połowie XIX wieku. Ten niemiecki arystokrata słynął z wielkiej miłości do zwierząt, szczególnie koni rasowych, które hodował w swoich stajniach.
Założenie cmentarza koni wpisywało się w ówczesną modę panującą wśród europejskiej arystokracji, która traktowała swoje zwierzęta niemal jak członków rodziny. Friedrich Hermann zu Solms-Baruth był znany z organizowania wielkich polowań, na które przyjeżdżali członkowie dworu panującego, a nawet sam cesarz Wilhelm II. Konie stanowiły nieodzowny element tych wydarzeń, a najlepsze z nich zyskiwały szczególne miejsce w sercu właściciela.
Na przestrzeni lat cmentarz służył jako miejsce pochówku nie tylko pańskich koni, ale również psów należących do arystokratycznej rodziny. Tradycja chowania zwierząt w tym miejscu była kontynuowana przez kolejne pokolenia rodziny zu Solms-Baruth, aż do końca ich panowania w 1945 roku. W latach 50. XX wieku na cmentarzu znajdowało się kilkanaście nagrobków, jednak większość z nich została zniszczona przez okolicznych mieszkańców, którzy wykorzystali je jako materiał budowlany. Ta dewastacja stanowi bolesną stratę dla dziedzictwa kulturowego zarówno zamku Kliczków, jak również całego regionu.
Cechy charakterystyczne cmentarza
Obecnie na cmentarzu zachowały się trzy nagrobki, które stanowią cenne świadectwo historii tego miejsca. Najstarszy z zachowanych upamiętnia konia o imieniu Juno, który zmarł w 1938 roku. Inskrypcja na płycie informuje, że zwierzę należało do „starego księcia” Friedricha Hermanna zu Solms-Baruth. Nagrobek wykonany został z kamienia i zachował się w stosunkowo dobrym stanie, co pozwala na odczytanie większości napisu.
Drugi zabytkowy nagrobek ma nieczytelną inskrypcję i najprawdopodobniej upamiętnia ulubionego psa myśliwskiego należącego do arystokraty. Na płycie widoczne są ślady po kulach, pochodzących najprawdopodobniej po ostrzale dokonanym przez żołnierzy Armii Czerwonej w okresie powojennym. Te ślady stanowią niemą opowieść o burzliwych czasach, które przeszedł region po zakończeniu II wojny światowej.
Trzeci nagrobek został postawiony w 2009 roku przez Fundację Pro Culturae Bono w ramach działań mających na celu rewitalizację tego wyjątkowego miejsca. Upamiętnia klacz Zacateca, określaną jako „Klacz Rycerska Zamku Kliczków”.
Wyjątkowość cmentarza koni w Kliczkowie polega nie tylko na jego wieku, ale także na tym, że jest to jeden z nielicznych tego typu obiektów zachowanych w Europie. Podobne cmentarze istniały w innych rezydencjach arystokratycznych, jednak większość z nich nie przetrwała zawieruchy wojennej i powojennych zmian społecznych.
Atrakcje w pobliżu
Cmentarz koni zlokalizowany jest na terenach należących do zamku Kliczków, który obecnie funkcjonuje jako ekskluzywny hotel ze SPA i centrum konferencyjno-wypoczynkowym. Zamek został wzniesiony pierwotnie w 1297 roku na polecenie księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I Surowego jako element systemu obronnego granicy księstwa, a swój obecny imponujący wygląd zyskał w wyniku przebudowy z lat 1881-1883, przeprowadzonej przez berlińskich architektów Heinricha Kaysera i Karla von Grossheima.
Zamek przeszedł liczne przebudowy na przestrzeni wieków. W 1391 roku stał się własnością saksońskiej rodziny Rechenbergów, którzy nadali mu renesansowy charakter. W 1767 roku majątek przeszedł w ręce rodziny zu Solms-Baruth, która władała nim aż do 1945 roku. Obecny neogotycki wygląd zamku, nawiązujący do słynnych zamków nad Loarą, powstał właśnie za czasów tej ostatniej arystokratycznej rodziny.
W otaczającym zamek parku krajobrazowym o powierzchni siedmiu hektarów można zobaczyć pałac wdowy wybudowany w 1920 roku oraz folwark książęcy, który w dawnych czasach zaopatrywał zamkowych dostojników w żywność. Park został zaprojektowany przez wybitnego pruskiego architekta krajobrazu Eduarda Petzolda i stanowi jeden z nielicznych zachowanych przykładów jego twórczości na Śląsku. Pierwotnie park zajmował aż 80 hektarów, lecz obecnie jego powierzchnia jest znacznie mniejsza.
Park krajobrazowy został założony zgodnie z modą płynącą z Anglii w XIX wieku i reprezentuje typowy styl angielski z malowniczo rozmieszczonymi grupami drzew, serpentynowymi alejkami i widokowymi punktami. Petzold był twórcą kilkudziesięciu takich ogrodów na Śląsku, a park w Kliczkowie należy do najlepiej zachowanych przykładów jego artystycznego talentu.
Informacje praktyczne
Adres
Cmentarz koni w Kliczkowie Kliczków 8, 59-724 Kliczków
Godziny otwarcia
Cmentarz dostępny jest całodobowo.
Wstęp do parku oraz na cmentarz koni jest bezpłatny.
Dojazd
Komunikacją publiczną
Do Kliczkowa można dojechać autobusami komunikacji publicznej z Bolesławca. Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Bolesławcu, skąd kursują autobusy lokalne w kierunku Kliczkowa.
Samochodem
Kliczków znajduje się przy drodze wojewódzkiej nr 364, łączącej Bolesławiec z Lwówkiem Śląskim. Z autostrady A4 należy zjechać w węźle Bolesławiec i kierować się w stronę Lwówka Śląskiego.
Parkingi
Przy zamku Kliczków dostępny jest parking dla gości hotelu i restauracji. Turyści odwiedzający cmentarz koni mogą skorzystać z tego parkingu, jednak zaleca się wcześniejsze uzgodnienie z obsługą hotelu.
