W tym artykule
Kościół św. Marcina w Jaworze zalicza się do najwspanialszych gotyckich świątyń na Dolnym Śląsku. Kościół o długości 53 metrów i szerokości 24,1 metra to jeden z najlepiej zachowanych przykładów gotyckiej architektury sakralnej w regionie. Patronem świątyni jest św. Marcin z Tours – patron miasta, którego najstarszy wizerunek pochodzący z pierwszej połowy XIV wieku zdobi portal wiodący do prezbiterium kościoła.
Kościół usytuowany jest w północno-zachodniej części historycznego centrum Jawora, na wzgórzu o wysokości 203 metry nad poziomem morza. Świątynia od trzech stron otoczona jest ulicami: Poniatowskiego od zachodu oraz Szkolną i Kościelną od południa i wschodu. Od północy graniczy z fragmentem średniowiecznego muru obronnego, przy którym obecnie stoi budynek plebanii.
Trójnawowy halowy korpus przykryty jest trzema dwuspadowymi dachami o wysokości 13,7 metra każdy. Portal prowadzący do prezbiterium zdobi płaskorzeźba ze sceną św. Marcina dzielącego się szatą z żebrakiem, wykonana przez gotyckiego artystę w drugiej połowie XIV wieku. Ta rzeźba stanowi jeden z najcenniejszych elementów artystycznych całej budowli.
Historia budowy kościoła
Pierwsze wzmianki o świątyni pochodzą z 1242 roku. Obecny kościół wzniesiono w latach 1330-1370 jako budowlę halową trójnawową z czteroprzęsłowym korpusem i wydłużonym czteroprzęsłowym prezbiterium zamkniętym wielobocznie. Jako materiału budowlanego użyto kamienia łupanego, a w narożach zastosowano bloki piaskowca.
Historia budowy wieży kościelnej jest szczególnie dramatyczna. Pierwotnie planowano wznieść od zachodu dwie wieże, ale zdołano wyciągnąć w górę tylko jedną, która zawaliła się w 1533 roku. Obecną wieżę wzniesiono dwa lata później, w latach 1535-1536. W latach 1446 i 1573 dobudowano część zachodnią, a w 1573 roku dodano także niewielką okrągłą wieżę od zachodu.
Burzliwe dzieje wyznaniowe miasta odcisnęły piętno na historii świątyni. W latach 1526-1650 kościół pełnił funkcję protestanckiej świątyni, po czym powrócił do katolików. Nieszczęścia nie omijały budowli także w późniejszych wiekach – w 1648 roku częściowo strawił ją pożar spowodowany działaniami wojennymi, jednak zniszczenia zostały systematycznie usuwane w kolejnych remontach XVII-XX wieku.
Architektura kościoła
Kościół zachował generalnie gotycką formę mimo późniejszych przekształceń. Nakrywają go sklepienia krzyżowo-żebrowe z żebrami spływającymi na bogato zdobione wsporniki i zworniki pokryte freskami przedstawiającymi motywy roślinne. Wnętrze korpusu podzielone jest czterobocznymi filarami, na których umieszczono barokowe figury świętych i ambonę.
Prezbiterium o wymiarach 21 na 9 metrów składa się z czterech przęseł i zachowało elementy wczesnogotyckiej dekoracji, między innymi rozetowy zwornik w zakrystii oraz proste laskowanie w oknie północnym. Między chórem a nawą północną znajduje się zakrystia z emporą, która pełniła rolę loży kolatorskiej dla patronów kościoła.
Na chórze muzycznym znajdują się 32-głosowe organy z 1732 roku. Początkowo był to instrument barokowy, ale w latach 1878-1880 został gruntownie przebudowany w stylu romantycznym. Wystrój wnętrza pochodzi głównie z okresu baroku, a jeden z bocznych ołtarzy zdobi obraz autorstwa Michaela Willmanna, malarza zwanego śląskim Rembrandtem ze względu na mistrzostwo w operowaniu światłocieniem.
Szczególną wartość artystyczną mają zachowane elementy gotyckie. W 1981 roku odkryto w nawie południowej gotyckie malowidło ścienne, które zostało starannie odrestaurowane. W kościele znajdują się także cenne gotyckie rzeźby: figura św. Marcina z połowy XIV wieku, Madonna z Dzieciątkiem z XV wieku oraz gotyckie epitafium ze sceną Ukrzyżowania z 1362 roku. Liczne gotyckie detale architektoniczne, takie jak portale, wsporniki i ościeża, świadczą o wysokim poziomie rzemiosła średniowiecznych kamieniarzy.
Atrakcje w pobliżu
W bezpośrednim sąsiedztwie kościoła znajduje się fragment średniowiecznych murów obronnych Jawora z charakterystycznymi blankami i strzelnicami. Ten system fortyfikacji pochodzący z XIII-XIV wieku tworzy malowniczą oprawę dla gotyckiej świątyni.
Starówka Jawora oferuje spacer wśród dobrze zachowanych zabytkowych kamienic reprezentujących różne epoki architektoniczne. W centrum miasta warto zwiedzić gotycki ratusz z XIV wieku, który został przebudowany w stylu renesansowym. Rynek miejski zachował historyczny układ z charakterystyczną zabudową mieszczańską.
Niedaleko kościoła św. Marcina znajduje się także kościół Pokoju, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ta drewniana świątynia protestancka z XVII wieku stanowi unikalny przykład architektury sakralnej powstałej w wyniku pokoju westfalskiego. W mieście można również odwiedzić Muzeum Regionalne, które prezentuje historię Jawora i okolic, oraz pozostałości zamku książęcego.
Informacje praktyczne
Adres
Kościół św. Marcina
ul. Kościelna
59-400 Jawor
Godziny otwarcia
Kościół otwarty podczas nabożeństw i po wcześniejszym uzgodnieniu z parafią. Szczegółowe informacje o godzinach mszy świętych dostępne na miejscu lub w parafii.
Dojazd
Komunikacją publiczną
Do Jawora można dotrzeć autobusami komunikacji publicznej z Legnicy i innych miast regionu. Ze stacji PKS w Jaworze do centrum miasta i kościoła prowadzi krótki spacer przez starówkę.
Samochodem
Jawor położony jest przy drodze wojewódzkiej nr 338. Z autostrady A4 należy zjechać w węźle Legnica Zachód i kierować się w stronę Jawora. Z centrum miasta do kościoła prowadzą dobrze oznakowane ulice.
Parkingi
W pobliżu kościoła dostępne są miejsca parkingowe na przyległych ulicach. W centrum Jawora znajdują się także płatne parkingi publiczne.
