W tym artykule
Zabytkowy most kolejowy w Zgorzelcu należy do najcenniejszych zabytków inżynieryjnych z czasów budowy kolei na Śląsku. Ta wyjątkowa, kamienna przeprawa przypominająca wyglądem rzymskie akwedukty, łączy dwie części Zgorzelca znajdujące się po obu stronach doliny Nysy Łużyckiej. Most stanowi symbol XIX-wiecznej myśli technicznej i jeden z najwartościowszych obiektów kolejowych w tej części Europy.
Zabytkowy most kolejowy znajduje się w Zgorzelcu i przebiega nad rzeką Nysą Łużycką, na granicy polsko-niemieckiej. Konstrukcja mostu stanowi obecnie czwarty pod względem długości most kolejowy w Polsce, a część znajdująca się po stronie niemieckiej czyni go najdłuższym mostem kolejowym w Niemczech. Obiekt wznosi się na maksymalną wysokość 35 metrów nad nurtem rzeki, doskonale wpasowując się w krajobraz doliny.
Most jest częścią międzynarodowego europejskiego korytarza transportowego E 30, łączącego Berlin z Kijowem przez Drezno, Zgorzelec, Legnicę, Wrocław, Katowice, Kraków i Przemyśl. Trasa jest jednym z najważniejszych węzłów komunikacyjnych między Polską a Niemcami. Przeprawa łączy sieć kolejową obu krajów i stanowi ważny symbol polsko-niemieckiego pojednania.
Historia budowy
Budowa mostu trwała od 1844 do 1847 roku według projektu pruskiego architekta Gustava Kießlera. Prace rozpoczęły się w maju 1844 roku, po ustąpieniu wiosennej powodzi, od wzniesienia tymczasowego mostu drewnianego służącego jako dojazd do placu budowy. Przedsięwzięcie wymagało ogromnych nakładów finansowych, a przy budowie pracowało tysiąc osób i 800 koni, co jak na ówczesne czasy stanowiło ogromne przedsięwzięcie technologiczne.
Materiały do budowy mostu sprowadzano materiały z różnych miejsc Europy. Jako materiał konstrukcyjny wykorzystano miejscowy granit i piaskowiec wydobywany z okolicznych kamieniołomów, natomiast cement do łączenia materiałów sprawdzano z Anglii i Tarnowskich Gór. Całkowity koszt inwestycji wyniósł astronomiczną wówczas sumę 640 tysięcy 686 talarów.
Pierwsza lokomotywa przejechała przez most 27 sierpnia 1847 roku, co było ważnym momentem historycznym dla rozwoju komunikacji kolejowej w regionie. Budowę mostu upamiętniono dwiema tablicami umieszczonymi na początku przeprawy. Pierwsza wspominała króla Prus Fryderyka Wilhelma IV, druga zaś budowniczych: projektanta, mistrza murarskiego i dyrektora budowlanego.
W nocy z 7 na 8 maja 1945 roku, tuż przed końcem wojny wojska niemieckie częściowo wysadziły most w powietrze. Pomimo, iż faszyści mogli wysadzić most wcześniej, to jednak decyzja o jego wysadzeniu wiązałaby się z utratą ważnej drogi ewakuacyjnej. Odbudowa została zakończona w 1954 roku po dziewięciu latach przerwy w funkcjonowaniu. Od tego czasu na moście funkcjonuje polsko-niemieckie przejście graniczne kolejowe Zgorzelec-Görlitz.
Cechy charakterystyczne
Most ma łącznie na 35 przęseł. Jego szerokość wynosi 8,45 metra i 475 metrów długości, choć niektóre źródła podają 448 metrów. Konstrukcja nośna składa się z 27 kamiennych i 2 betonowych filarów. Jego architektura nawiązuje do antycznych akweduktów rzymskich, co nadaje mu wyjątkowy charakter.
Fundamenty czterech filarów rzecznych zbudowano na palach otoczonych podwójnymi ściankami szczelnymi, co było konieczne ze względu na warunki gruntowe w dolinie rzeki. Pozostałe filary oparto na zwykłych fundamentach sięgających litej skały lub pokładów żwiru. Ta różnorodność rozwiązań konstrukcyjnych świadczy o wysokim poziomie wiedzy inżynierskiej budowniczych.
Konstrukcja wyróżnia się niezwykłą solidnością i elegancją wykonania. Kamienny, łukowy charakter mostu sprawia, że jest on jednym z najpiękniejszych obiektów tego typu w Europie Środkowej. Podobny, ale nieco niższy most wzniesiono w pobliskim Bolesławcu.
W latach 2012-2014 most przeszedł kompleksową modernizację której koszt wyniósł prawie 27,8 milionów złotych. Prace obejmowały rozebranie zniszczonych elementów, wykonanie nowej płyty z izolacją i odwodnieniem, ułożenie nowych torów oraz montaż nowoczesnych urządzeń sterowania ruchem. Dzięki modernizacji zwiększono prędkość pociągów do 80 km/h i przystosowano most do przejazdu ciężkich składów towarowych.
Zgorzelec i okolice
Zgorzelec to jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w Europie w którym znajduje się ponad 4000 zabytków architektury reprezentujących style od gotyku po secesję. Po polskiej stronie wartym uwagi jest gotycki kościół Świętego Krzyża oraz ratusz miejski z XVI wieku. W mieście znajduje się również Muzeum Łużyckie, które przybliża historię regionu i kultury Łużyckiej. Wzdłuż Nysy Łużyckiej biegną malownicze ścieżki spacerowe, z których roztaczają się widoki na most i okolicę.
W okolicach mostu dostępne są punkty widokowe. Szczególnie polecany jest widok na most z niemieckiej strony rzeki, gdzie z restauracji znajdującej się naprzeciw mostu roztacza się spektakularny widok na całą konstrukcję. Most można również podziwiać ze ścieżek spacerowych biegnących wzdłuż Nysy Łużyckiej zarówno po polskiej, jak i niemieckiej stronie. Różne perspektywy pozwalają docenić piękno tej XIX-wiecznej konstrukcji.
Informacje praktyczne
Lokalizacja mostu
Most kolejowy w Zgorzelcu, ul. Dworcowa, 59-900 Zgorzelec
Dojazd
Komunikacją publiczną
Do Zgorzelca można dojechać pociągiem z Wrocławia, Legnicy lub innych miast regionu. Dworzec kolejowy w Zgorzelcu znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie mostu. Z innych miast można również skorzystać z połączeń autobusowych PKS.
Samochodem
Zgorzelec leży przy drodze krajowej nr 94. Z Wrocławia dojazd trwa około 1,5 godziny (130 km) przez Legnicę. Z Warszawy podróż zajmuje około 5 godzin (450 km) przez Wrocław.
Parkingi
W centrum Zgorzelca dostępne są płatne miejsca parkingowe. W pobliżu dworca kolejowego znajdują się zarówno płatne, jak i bezpłatne miejsca postojowe. Warto sprawdzić aktualne zasady parkowania w strefie płatnego postoju.
