W tym artykule
Pałac w Pakoszowie to zabytkowy obiekt znajdujący się w Piechowicach, w województwie dolnośląskim. Historia tego miejsca jest głęboko zakorzeniona w gospodarczym i kulturalnym rozwoju Kotliny Jeleniogórskiej, a szczególnie w rozwoju tutejszego przemysłu lniarskiego, który od późnego średniowiecza stanowił najważniejszą gałąź lokalnej gospodarki.
Teren, na którym obecnie znajduje się pałac, pierwotnie należał do posiadłości rodu Schaffgotschów – jednego z najpotężniejszych śląskich rodów arystokratycznych. Intensywny rozwój regionu nastąpił po 1630 roku, kiedy cesarz Ferdynand II przyznał przywileje miastu Jelenia Góra, co przyczyniło się do szybkiego wzrostu gospodarczego całej kotliny. W 1638 roku została założona Izba Handlowa skupiająca rodzimych kupców, którzy kontrolowali jakość produkowanych towarów.
Z członków kupieckiej socjety rozwinęła się z czasem nowa warstwa społeczna, którą była arystokracja kupiecka, równie zamożna jak rodowa szlachta. Ci znani jako „panowie woalu” (określenie pochodzące od produkowanego w regionie cienkiego płótna lnianego) zgromadzili znaczne majątki, które pozwalały im na wznoszenie okazałych rezydencji. Jednym z najważniejszych przedstawicieli tej grupy był Christian Menzel (1667-1748), najbogatszy mieszkaniec ówczesnej Jeleniej Góry i fundator organów dla ewangelickiego Kościoła Łaski.
Historia
Pakoszowski pałac został wzniesiony w 1725 roku na zlecenie Johanna Martina Gottfrieda (1685-1737), ówczesnego burmistrza Jeleniej Góry i szwagra wspomnianego Christiana Mentzla. Po śmierci pierwszego właściciela, wdowa po Johannie Martinie Gottfriedzie wyszła ponownie za mąż w 1741 roku, a posiadłość przeszła w ręce Georga Friedricha Smitha (1703-1757). W 1771 roku włości w drodze mariażu trafiły do rodziny Hessów, zapoczątkowując długą, niemal 175-letnią historię związków tej rodziny z pałacem. Pierwszym właścicielem z tego rodu był Heinrich Hess (1745-1802), kupiec i dyrektor fabryki cukru w Jeleniej Górze. Właśnie w tym okresie utrwaliła się nazwa „Bielarnia Hessa”, wskazująca na przemysłową funkcję obiektu.
W okresie świetności pałac pełnił podwójną rolę – rezydencjonalną i przemysłową. Na parterze prowadzono procesy produkcyjne związane z bieleniem lnu. Materiały były nasączane w kadziach, płukane i następnie rozkładane na okolicznych łąkach do wyschnięcia. Woda niezbędna do procesów produkcyjnych była pobierana z przepływającej w pobliżu pałacu rzeki Kamiennej. Działalność ta wymagała formalnych uprawnień, które zostały przyznane w formie specjalnego certyfikatu wydanego przez króla Fryderyka II w 1777 roku. Dokument ten stanowił prawne potwierdzenie przywileju korzystania z zasobów wodnych dla celów przemysłowych. Ze względów gospodarczych bielarnia została przekształcona w 1856 roku, aby dostosować ją do zmieniających się uwarunkowań ekonomicznych i technologicznych.
Za czasów Heinricha i jego żony Erdmuthe Hess (1755-1808) pałac w Pakoszowie stał się ważnym ośrodkiem życia intelektualnego i kulturalnego regionu. Regularnie gościli tu znani artyści, myśliciele i politycy epoki. Odwiedzili go między innymi: poeta Friedrich Gottlieb Klopstock, malarz karkonoski Sebastian Carl Christoph Reinhardt (1738-1827), radny Johann Joachim Christoph Bode, doradca wojenny Jonae, a także John Quincy Adams, późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych. Król pruski Fryderyk Wielki gościł w Pakoszowie trzykrotnie – w latach 1759, 1777 i 1785, co świadczy o randze tego miejsca i jego właścicieli.
Po śmierci Heinricha Hessa pałac przeszedł w posiadanie jego kuzyna i adoptowanego syna Johanna Daniela Hessa (1764-1854). W kolejnych pokoleniach właścicielami byli: zajmujący się sądownictwem wojennym Daniel Hermann Hess (1815-1884), który pracował jako prawnik w Jeleniej Górze i wykorzystywał pałac jako letnią rezydencję, oraz Margarethe Drewes z domu Hess (1872-1939) ze swoim mężem pastorem Hansem Drewesem i siedmiorgiem dzieci. Pakoszowska bielarnia pozostawała w rękach tej rodziny aż do 1945 roku, co stanowi wyjątkowy przypadek ciągłości własności trwającej przez trzynaście pokoleń.
Koniec II wojny światowej przyniósł radykalne zmiany dla regionu i samego pałacu. Gdy Śląsk przeszedł pod administrację polską, dotychczasowi właściciele zostali wywłaszczeni. W kolejnych dekadach budowla pełniła różne funkcje – początkowo była wykorzystywana jako dom dziecka, później przez długi czas pozostawała nieużytkowana, co przyczyniło się do stopniowej degradacji substancji zabytkowej. 1 września 1959 roku pałac został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 630/619, co teoretycznie zapewniało mu ochronę prawną, choć w praktyce nie przekładało się to na odpowiednie prace konserwatorskie.
Przełomowym momentem w historii obiektu był rok 2005, kiedy Hagen Hartmann (ur. 1941 we Wrocławiu), wnuk ostatniej właścicielki Margarethe Drewes, nabył pałac od prywatnego polskiego właściciela. Był to wyjątkowy przypadek powrotu historycznej własności do potomków dawnych właścicieli. W latach 2008-2012 przeprowadzono gruntowny remont i rozbudowę pod nadzorem architekta Christophera Jana Schmidta, mające na celu przystosowanie obiektu do funkcji hotelowych przy jednoczesnym zachowaniu jego historycznego charakteru.
Szczególną uwagę poświęcono odtworzeniu Sali Barokowej z jej iluzjonistycznymi i alegorycznymi malowidłami. Zadania tego podjął się drezdeński malarz Christoph Wetzel, znany również z renowacji barokowej kopuły drezdeńskiego Frauenkirche. Oryginalne malowidła, które nie przetrwały do naszych czasów, były dziełem barokowego malarza Johanna Franza Hoffmanna. Prace konserwatorskie objęły również pozostałe pomieszczenia, fasady oraz otoczenie pałacu.
Uroczyste otwarcie odnowionego obiektu nastąpiło 1 kwietnia 2012 roku, inaugurując nowy rozdział w dziejach tego zabytkowego miejsca, które po niemal 300 latach istnienia odzyskało dawny blask i znów służy jako miejsce spotkań, tym razem w formie luksusowego hotelu o wysokim standardzie.
Architektura
Pałac w Pakoszowie stanowi doskonały przykład architektury późnobarokowej typowej dla śląskich rezydencji kupieckiej arystokracji pierwszej połowy XVIII wieku. Założony jest na planie prostokąta z bocznymi ryzalitami i pokryty charakterystycznym dachem łamanym mansardowym. Budynek jest murowany z kamienia i cegły, otynkowany, z głównym skrzydłem podpiwniczonym i dwukondygnacyjnym.
Fasada jedenastoosiowa, zamknięta ryzalitami, reprezentuje styl późnobarokowy z południową fasadą zdominowaną przez centralne i boczne ryzality. Elewacje pałacu ożywiają gzymsy i lizeny tworzące podziały ramowe oraz kamienne obramowania otworów okiennych i podokienniki. Układ wnętrz jest dwutraktowy, w części pomieszczeń zachowały się sklepienia kolebkowe.
Wnętrza parteru przekryte są sklepieniami ze skromną dekoracją stiukową, typową dla śląskiego baroku. Na szczególną uwagę zasługuje sala balowa o powierzchni przekraczającej 100 m kw. Do lat 60. XX wieku zdobiły ją malowidła autorstwa J.F. Hoffmanna przedstawiające sceny alegoryczne, które obecnie zostały pieczołowicie zrekonstruowane podczas ostatniego remontu. Ściany pomieszczenia zdobią portrety burmistrzów i patrycjuszy jeleniogórskich, stanowiące cenne świadectwo historii regionu.
Najcenniejszym pomieszczeniem w pałacu jest salonik z kominkiem, pokryty fajansowymi, XVIII-wiecznymi kafelkami z holenderskiego Delftu. Każdy kafel jest ręcznie malowany, ze specyficznymi dekoracyjnymi oznaczeniami w rogach, charakterystycznymi dla poszczególnych twórców.
Barokowy obiekt położony jest w malowniczej okolicy w pobliżu rzeki Kamiennej, co nie tylko dodaje uroku samej rezydencji, ale miało także praktyczne znaczenie w czasie, gdy pałac pełnił funkcję bielarni lnu. Obecnie pałac otoczony jest rozległym terenem zielonym o powierzchni około 18,5 hektara, a na północnej stronie posiadłości znajdują się trzy stawy, dawniej wykorzystywane jako stawy rybne.
Pałac obecnie
Obecnie Pałac w Pakoszowie funkcjonuje jako pięciogwiazdkowy hotel łączący luksusowe wyposażenie z zabytkowym charakterem. Obok głównego budynku zrekonstruowano wschodnią część, gdzie mieści się strefa wellness z basenem. Obiekt harmonijnie łączy historyczną substancję z nowoczesnymi udogodnieniami, spełniając najwyższe standardy hotelowe.
Biblioteka pałacowa
Jednym z najbardziej klimatycznych miejsc w pałacu jest biblioteka, w której znajdują się bogate księgozbiory z różnych zakątków świata napisane w wielu językach. Cisza i atmosfera tego wnętrza sprzyjają odpoczynkowi i skupieniu, dzięki czemu goście mogą zatopić się w lekturze. Biblioteka wyposażona jest również w stoły zachęcające do rozgrywek brydżowych oraz karty do gry, oferując alternatywną formę spędzania czasu.
Sala Barokowa
Sala Barokowa to jedno z najpiękniejszych miejsc w Pałacu Pakoszów, zajmujące przestrzeń 100 m². Po gruntownej renowacji pod nadzorem architekta Christophera Jana Schmidta została przystosowana do przyjmowania gości. Malowidła iluzjonistyczne i alegoryczne odtworzył drezdeński artysta Christoph Wetzel, znany z renowacji barokowej kopuły Frauenkirche w Dreźnie. Oryginalne malowidło, którego autorem był Johann Franz Hoffmann, niestety nie przetrwało do naszych czasów.
Sala pełni funkcję reprezentacyjną – odbywają się w niej wystawy sztuki, koncerty, spotkania autorskie oraz relaksacyjne koncerty misami kryształowymi z pobliskiej Huty Szkła Kryształowego „Julia”. Jest również doskonałym miejscem na organizację imprez okolicznościowych, takich jak bankiety, chrzciny, komunie, wesela czy śluby cywilne. W układzie teatralnym może pomieścić około 80 osób, a w układzie bankietowym przy okrągłych stołach do 60 osób.
Salonik Miśnieński
Salonik Miśnieński stanowi idealne miejsce na małe przyjęcia rodzinne lub kameralne spotkania biznesowe wymagające bardziej intymnej oprawy. Niepowtarzalny charakter nadaje mu unikatowy kryształowy żyrandol Murano z 1920 roku, pochodzący z wyspy Murano nieopodal Wenecji. Wartym zauważenia elementem wystroju jest kolekcja porcelany miśnieńskiej – ulubiona kolekcja właścicielki pałacu.
Sala Kafelkowa
Wyjątkowym pomieszczeniem jest Sala Kafelkowa położona w błękitnej wieży pałacu. Jej ściany udekorowane są ręcznie malowanymi kaflami pochodzącymi z holenderskiego Delftu z XVIII wieku. Każdy kafel jest unikalny, a charakterystyczne oznaczenia w rogach identyfikują twórcę danego elementu. Sala służy jako miejsce do wyjątkowych spotkań, zaręczyn czy odnowienia przysięgi małżeńskiej, stanowiąc prawdziwą „perełkę” Pałacu Pakoszów.
Zwiedzanie pałacu
Pałac Pakoszów, z jego bogatą historią sięgającą 1725 roku, jest dostępny dla zwiedzających po wcześniejszym uzgodnieniu terminu. Program zwiedzania obejmuje projekcję filmu oraz wizytę w najważniejszych pomieszczeniach: Sali Barokowej, Domku Kupca, błękitnej wieży z Salą Kafelkową, dostępnych pokojach, części nowoczesnej oraz ogrodzie.
Dla gości hotelowych zwiedzanie jest bezpłatne. Pozostali zainteresowani mogą wybrać opcję podstawowego zwiedzania w cenie 25 zł od osoby lub opcję rozszerzoną o kawę z ciastkiem w pałacowej restauracji za 65 zł od osoby. Zwiedzanie odbywa się w języku polskim, angielskim lub niemieckim i trwa około 40 minut.
W planach rozwoju kulturalnego obiektu jest utworzenie wystawy poświęconej produkcji i wytwarzaniu wysokiej jakości wyrobów lnianych z przełomu XVII i XVIII wieku, co stanowi nawiązanie do pierwotnej funkcji obiektu jako bielarni lnu. Pałac jest częścią szlaku Doliny Pałaców i Ogrodów Kotliny Jeleniogórskiej, a jego bogata przeszłość oraz starannie odrestaurowane wnętrza przyciągają miłośników historii i architektury z Polski i zagranicy.