W tym artykule
Wiadukt kolejowy nad Bobrem w Bolesławcu to jedna z najważniejszych ikon architektonicznych miasta i wybitny przykład XIX-wiecznej inżynierii kolejowej. Ta monumentalna, najdłuższa tego typu konstrukcja w Polsce i Europie od ponad 175 lat zapewnia połączenie kolejowa pomiędzy Wrocławiem a Berlinem. Obecnie stanowi nieodłączny element krajobrazu Bolesławca i duma mieszkańców.
Wiadukt znajduje się w Bolesławcu na Dolnym Śląsku i stanowi część linii kolejowej łączącej Wrocław z Berlinem. Konstrukcja o długości 490 metrów, szerokości 8 metrów i wysokości 22,5 metra składa się z 35 półkolistych przęseł wspartych na masywnych filarach. Rozpiętość między filarami jest nieregularna i waha się od 5,65 do 15,4 metra, co nadaje całej budowli charakterystyczny rytm architektoniczny.
Wiadukt prowadzi przez dolinę rzeki Bóbr i znajduje na wysokości około 26 metrów nad lustrem wody. Jego imponujące rozmiary można najlepiej docenić z poziomu ulicy Mostowej oraz z brzegów rzeki, skąd roztacza się spektakularny widok na całą konstrukcję. Obiekt jest widoczny z kilku punktów w mieście i stanowi dominantę architektoniczną Bolesławca.
Historia powstania
Budowa wiaduktu rozpoczęła się w 1844 roku jako część ambitnego projektu połączenia kolejowego między Wrocławiem a Berlinem. Prace trwały dwa lata i zostały zakończone w lipcu 1846 roku. Kamień węgielny położono 17 maja 1844 roku w czasie, gdy na pierwszym odcinku budowy linii kolejowej z Wrocławia do Legnicy układano dopiero tory i budowano dworce.
Przedsięwzięcie było ogromnym wyzwaniem logistycznym i inżynieryjnym. Przy budowie pracowało bezpośrednio ponad 600 osób, a kolejnych 3200 było pośrednio związanych z realizacją projektu. Budowę podzielono na trzy odcinki, którymi kierowali doświadczeni inżynierowie – Burgas, Ludwig i Kleist. Do wzniesienia rusztowań zużyto około 12 tysięcy pni drzew. Koszt tej monumentalnej inwestycji wyniósł zawrotną na ówczesne czasy sumę 400 tysięcy talarów.
Uroczystego otwarcia wiaduktu 17 września 1846 roku dokonał osobiście król Prus Fryderyk Wilhelm IV, co podkreślało strategiczne znaczenie tej inwestycji dla gospodarki państwa. Autorem projektu był Friedrich Engelhardt Gansel, miejscowy architekt i założyciel loży masońskiej w Bolesławcu. Gansel urodził się w 1806 roku jako syn oberżysty dzierżawiącego piwnicę ratusza w Bolesławcu. Po terminowaniu u miejscowego architekta Leitnera poszerzał swoją wiedzę podróżując po Austrii, Belgii i Szwajcarii. Za swoje wybitne osiągnięcie inżynieryjne otrzymał od króla pruskiego Order Czerwonego Orła.
Cechy charakterystyczne
Wiadukt został wzniesiony z piaskowca kredowego wydobywanego w kamieniołomie w pobliskiej wsi Dobra. Wykorzystanie lokalnego surowca pozwoliło obniżyć koszty budowy aż o połowę. Gansel wzorował się na rzymskich akweduktach, tworząc konstrukcję o nieprzeciętnych walorach estetycznych, która harmonijnie wpisuje się w krajobraz doliny Bobru.
Konstrukcja wyróżnia się nieregularnym rozmieszczeniem filarów, co było podyktowane ukształtowaniem terenu i warunkami geologicznymi. Najdłuższe łuki znajdują się bezpośrednio nad rzeką Bóbr i mają po 15 metrów rozpiętości, dwadzieścia łuków środkowych mierzy po 11 metrów, a najmniejsze łuki łączące mają niecałe 6 metrów. Ten zróżnicowany rytm przęseł nadaje wiaduktowi dynamiczny charakter i sprawia, że każdy widok na konstrukcję jest inny.
W czasach powstania była to jedna z najbardziej okazałych budowli inżynieryjnych na Śląsku. Specjalnie przyjeżdżano ją oglądać z różnych stron Europy, a jej wizerunek umieszczano na pamiątkowych widokówkach i grafikach. Wiadukt szybko stał się symbolem postępu technicznego i jednym z najchętniej fotografowanych obiektów w regionie.
Pod koniec II wojny światowej, 10 lutego 1945 roku, wycofujące się wojska niemieckie wysadziły w powietrze jedno z centralnych przęseł oraz trzy sklepienia. Przez ponad dwa lata pasażerowie musieli przerywać podróż i przechodzić pieszo przez tymczasową kładkę nad rzeką. Zniszczony fragment został odbudowany przez polskie władze i już w 1947 roku wiadukt przywrócono do pełnej funkcjonalności. Podczas odbudowy usunięto oryginalną kamienną balustradę, jednak nie wpłynęło to znacząco na estetykę obiektu.
Obecnie obiekt zyskał dodatkową atrakcyjność dzięki efektownej iluminacji zaprojektowanej przez najwybitniejszych inżynierów światła i zainstalowanej w 2006 roku. 58 projektorów kompaktowych umieszczonych na wewnętrznych stronach filarów oświetla konstrukcję po zmroku, tworząc niezwykłe widowisko. W 2009 roku zakończono generalny remont wiaduktu, który kosztował ponad 10 milionów euro. Konstrukcję gruntownie odnowiono, wypiaskowano kamienne elementy, wymieniono sieć trakcyjną i układ torowy, dzięki czemu umożliwiono kursowanie pociągów z prędkością do 160 km/h.
Atrakcje turystyczne w pobliżu
W okolicy wiaduktu znajdziemy liczne zabytki związane z bogatymi tradycjami kamieniarskimi regionu. Okolice Bolesławca obfitują w piaskowiec, który od wieków był wykorzystywany jako cenny materiał budowlany. W XIX wieku jedną z najbardziej renomowanych firm zajmujących się obróbką tego surowca była założona w 1872 roku firma „Zeidel & Wimmel”, która zdobyła międzynarodową sławę realizując prestiżowe projekty, takie jak zwieńczenie gmachu Reichstagu, elementy katedry i uniwersytetu w Berlinie, dworca kolejowego w Gdańsku oraz ratusza w Rotterdamie.
Bolesławiec słynie przede wszystkim z ceramiki i porcelany, która stała się wizytówką miasta. W mieście działają liczne manufaktury ceramiczne, gdzie można obserwować proces tworzenia słynnej „bolesławieckiej” ceramiki z charakterystycznym kobaltowym wzorem. Warto odwiedzić Muzeum Ceramiki mieszczące się w zabytkowej willi przy ul. Mickiewicza, gdzie przedstawiona jest historia lokalnego rzemiosła ceramicznego od średniowiecza po czasy współczesne. Centrum Ceramiki „Bolesławiec” przy ul. Mostowej oferuje nie tylko ekspozycje, ale również warsztaty ceramiczne dla turystów.
Niedaleko wiaduktu znajduje się Wzgórze Zamkowe z ruinami średniowiecznego zamku księcia Bolesława Wysokiego, od którego miasto wzięło swoją nazwę. Z wzgórza roztacza się panoramiczny widok na miasto, dolinę Bobru i sam wiadukt. W centrum miasta warto zwiedzić odnowiony rynek z zabytkowymi kamienicami z XVIII i XIX wieku oraz gotycki kościół parafialny pw. Najświętszej Maryi Panny z XIV wieku.
Na uwagę zasługuje również Park Zdrojowy z XIX-wieczną infrastrukturą uzdrowiskową, gdzie do dziś można skosztować wody mineralnej z miejscowych źródeł. Dla miłośników przyrody atrakcyjne są spacery wzdłuż brzegów Bobru, gdzie utworzono ścieżki edukacyjne prezentujące lokalną florę i faunę. W odległości kilku kilometrów od miasta znajduje się Zalew Żagań, popularne miejsce wypoczynku z plażami i możliwościami uprawiania sportów wodnych.
Informacje praktyczne
Adres
Wiadukt kolejowy nad Bobrem, 59-700 Bolesławiec
Dojazd
Komunikacją publiczną
Do Bolesławca można dojechać pociągiem z Wrocławia (około 1 godziny) lub Zgorzelca (około 45 minut). Dworzec kolejowy znajduje się w centrum miasta, a wiadukt jest widoczny bezpośrednio z peronu. Do centrum miasta można dojechać autobusem miejskim lub pieszo (około 10 minut).
Samochodem
Z Wrocławia drogą krajową nr 94 (około 85 km). Z Warszawy autostradą A4 do Wrocławia, następnie drogą krajową nr 94. Z Poznania drogą krajową nr 12 przez Leszno i Rawicz, następnie nr 94.
Parkingi
W centrum Bolesławca dostępne są płatne miejsca parkingowe. Bezpłatny parking znajduje się przy ul. Mostowej, skąd najlepiej widać wiadukt. Dodatkowe miejsca parkingowe zlokalizowane są przy dworcu kolejowym oraz w pobliżu Centrum Ceramiki.
