Zamek Międzylesie

Zamek w Międzylesiu jest położony w samym centrum miasta nad brzegiem Nysy Kłodzkiej. Ten wyjątkowy kompleks zamkowo-pałacowy składa się z trzech skrzydeł – średniowiecznego skrzydła zamkowego oraz dwóch barokowych skrzydeł pałacowych. Obecny kształt obiektu jest efektem wielowiekowych przemian i bogatej historii, które ostatecznie nadały mu niepowtarzalny charakter.

Historia zamku

Około IX wieku  w miejscu obecnego kompleksu zamkowo-pałacowego istniała warowna zabudowa, która tworzyła niewielki, drewniany gród. Pierwsze, pisemne wzmianki o Międzylesiu pojawiają się w źródłach pisanych dopiero w połowie XIII wieku, kiedy miejscowość ta należała do królów czeskich. W 1294 roku król Wacław II przekazał ją cystersom z Kamienia Ząbkowickiego, jednak już około 1315 roku przeszła w ręce rycerskiego rodu von Glubos lub von Glaubitz.

W połowie XIV wieku w centrum miasta wzniesiono murowany zamek zastępujący wcześniejsze drewniane umocnienia. Istnieją przesłanki, że powstał on z inicjatywy króla Jana Luksemburskiego, który docenił strategiczne położenie Międzylesia z uwagi na przebiegający tędy szlak handlowy łączący Czechy ze Śląskiem. Budowla miała wówczas charakter obronny i składała się prawdopodobnie z murów obwodowych, wieży oraz zabudowań gospodarczych. Z powodu licznych późniejszych przebudów trudno dziś odtworzyć pierwotny wygląd założenia.

W 1428 roku miasto i zamek zostały całkowicie zniszczone podczas najazdu husytów, którzy prowadząc swoje kampanie wojenne na Śląsku, pustoszyli katolickie ośrodki. Według zachowanych przekazów ocalała jedynie masywna wieża, prawdopodobnie zachowana do dziś tzw. Czarna Wieża. Stanowiła ona najlepiej ufortyfikowany element kompleksu i dzięki swojej solidnej konstrukcji przetrwała atak. Zniszczenia były na tyle poważne, że zamek pozostawał w ruinie przez kilkadziesiąt lat, zanim przystąpiono do jego odbudowy.

Po wojnach husyckich, w połowie XV wieku, zniszczone Międzylesie ponownie stało się własnością królów czeskich. Król Jan z Podiebradów odbudował zamek i w 1472 roku przekazał go wraz z miastem Balthasarowi von Tschischwitzowi z Wilkanowa. Badania archeologiczne wykazały, że zamek otaczał mur wzniesiony na planie pięcioboku. W północno-zachodnim narożniku dziedzińca znajdował się piętrowy, podpiwniczony dom mieszkalny o wymiarach 10,8 na 16 metrów. Obok, w północnej kurtynie muru, umieszczono wjazd prowadzący przez wysuniętą przed lico wieżę bramną. Na środku dziedzińca stała pięciokondygnacyjna, czworoboczna wieża, która według badań dendrologicznych była przebudowywana w latach 1527-1534.

W 1493 roku zamek przeszedł na własność Jana Žampacha z Potštejna. W 1538 roku Johann i Wenzal Žampachowie wydzierżawili międzyleskie dobra Johannowi von Tschimhausowi z Bolkowa, a po niespełna trzydziestu latach rodzina von Tschimhaus wykupiła majątek, stając się właścicielem zamku.

Renesansowa rezydencja

Lata 1580-1590 przyniosły znaczącą przebudowę, która przekształciła gotycki zamek w renesansową rezydencję. Wykorzystując dawne średniowieczne mury, stworzono trójkondygnacyjne, wieloboczne założenie z niewielkim wewnętrznym dziedzińcem. W bryłę zamku wkomponowano wolnostojący bergfried zwany Czarną Wieżą, a elewacje ozdobiono dekoracją sgraffitową.

Rod Tschirnhausów władał międzyleskimi ziemiami aż do 1653 roku i okazał się niezwykle ważny dla rozwoju okolicy. Opuszczone podczas wojen husyckich tereny ponownie zasiedlano, powstawały nowe wsie, rozwijał się handel, a Międzylesie odzyskało prawa miejskie.

Okres baroku i rodu Althann

W 1653 roku zniszczony podczas wojny trzydziestoletniej zamek kupił za 50 tysięcy guldenów hrabia Michael Ferdinand von Althann. W jego rodzinie obiekt pozostał aż do 1945 roku. Następcy hrabiego – Michael Wenzel I von Althann i jego syn Michael Wenzel II – w latach 1684-1695 dobudowali od północy do renesansowej części pałac w stylu barokowym. Posiadał on dwa skrzydła: północne i wschodnie oraz mur kurtynowy od zachodu.

Okres zarządzania przez ród von Althann był dla zamku czasem świetności. Mury rozbudowywano, a zabudowa przybrała formę barokową. Rodzina opuściła włości dopiero w 1945 roku, uciekając przed nadchodzącą Armią Czerwoną.

Zamek współcześnie

Zamek w Międzylesiu bez większych zniszczeń przetrwał II wojnę światową i został przejęty przez państwo. Zachowało się nawet wyposażenie wnętrz, niestety zostało rozgrabione w późniejszych latach przez złodziei, którzy wywieźli nie tylko ruchome elementy, ale również ozdoby i piece kaflowe.

W 1950 roku kompleks przejął Skarb Państwa, tworząc obiekt wypoczynkowy przeznaczony na kolonie dla dzieci i młodzieży. W 1972 roku pożar spowodowany uderzeniem pioruna zniszczył renesansową część zamku. Obiekt zamknięto dla zwiedzających i przystąpiono do remontu. Od 1992 roku właścicielem zabytku została Żegluga Polska S.A. w Szczecinie, jednak lata te nie przyniosły rozkwitu, a raczej stopniowe podupadanie obiektu z powodu braku środków na niezbędne naprawy.

Dopiero po zakupie przez prywatnych inwestorów w 2008 roku zamek zaczął odzyskiwać dawny blask. Obecnie jest częściowo wyremontowany i udostępniony gościom oraz turystom. Dzięki zakończonym pracom projektowym uzyskano pozwolenie na dalsze renowacje. W kolejnych latach rozpocznie się remont skrzydła renesansowego oraz barokowego skrzydła północnego.

Architektura i walory turystyczne zamku

Zamek położony jest w pobliżu Rynku. Prowadzi do niego kamienny most przerzucony nad suchą fosą, obok którego stoją dwie kamienne figury symbolizujące Wiarę i Sprawiedliwość. We wschodnim, odnowionym barokowym skrzydle pałacowym zachowała się trójnawowa sień przejazdowa ze sklepieniem krzyżowym. Brama i boczne wejścia ozdobione są portalami z piaskowca. Od strony dziedzińca, na parterze budynku znajdują się arkadowe podcienie.

Z wystroju wnętrz na uwagę zasługują jednobiegowe paradne schody z ozdobną balustradą prowadzące na piętro. W pałacowych komnatach zachowały się zdobione portale, sklepienia, kominki oraz piec kaflowy w wielkiej sali dworskiej. Nad renesansową, gorzej zachowaną częścią zamku dominuje Czarna Wieża wzniesiona na planie zbliżonym do kwadratu, z ośmioboczną nadbudówką. Na jej tarasie znajduje się punkt widokowy, skąd podziwiać można panoramę miasta i okolicy.

Co warto zobaczyć?

Zamek jest udostępniony do zwiedzania. Główną atrakcję zamku stanowi reprezentacyjna Sala Rycerska z oryginalnym, barokowym wystrojem, która zachwyca bogactwem zdobień i doskonałą akustyką. Na trasie zwiedzania znajduje się również zamkowa kaplica z zachowanymi XVII-wiecznymi freskami, która prezentuje kunszt ówczesnych artystów. System podziemnych korytarzy i przejść świadczy o obronnym charakterze budowli, a renesansowa wieża zapewnia panoramiczne widoki na Międzylesie i okolice.

Ciekawostki i legendy

Z zamkiem wiąże się wiele fascynujących opowieści. Najbardziej znana dotyczy Białej Damy – ducha Urszuli von Althan, która według legendy zmarła w tajemniczych okolicznościach w XVII wieku. Inna intrygująca historia mówi o ukrytym w zamkowych podziemiach skarbie rodu Althannów, który miał zostać zabezpieczony podczas wojny trzydziestoletniej i nigdy nie został odnaleziony.

Zamek Międzylesie to nie tylko zabytek – to żywe miejsce, gdzie historia spotyka się ze współczesnością. Doskonale zachowane wnętrza, bogaty program wydarzeń kulturalnych oraz malownicze położenie sprawiają, że jest to obowiązkowy punkt na mapie każdego miłośnika dolnośląskich zamków. Niezależnie od tego, czy jesteś pasjonatem historii, architektury, czy po prostu szukasz niezwykłego miejsca na weekendowy wypad, Zamek Międzylesie z pewnością spełni twoje oczekiwania.

Atrakcje wokół zamku

W bezpośrednim sąsiedztwie zamku znajduje się zabytkowy park, idealny na relaksujący spacer. Na terenie obiektu działa restauracja serwująca tradycyjne dania kuchni regionalnej, czynna codziennie w sezonie letnim od 12:00 do 20:00, a od września do czerwca w weekendy.

Zamek oferuje różnorodne atrakcje dodatkowe:

• Zajęcia z łucznictwa historycznego
• Nocne zwiedzanie z pochodniami
• Organizację imprez okolicznościowych
• Noclegi w historycznych komnatach

Informacje praktyczne

Godziny zwiedzania

• Maj-wrzesień: wtorek-niedziela o 12:00, 14:00 i 16:00
• Październik-kwiecień: piątki i niedziele o tych samych godzinach
• W pozostałe dni możliwe zwiedzanie po wcześniejszej rezerwacji

Ceny biletów

Jak dotrzeć do zamku?

Samochodem: Zamek znajduje się w centrum Międzylesia, przy głównej drodze. Przy zamku dostępny parking dla zwiedzających.
Komunikacją publiczną: Połączenia kolejowe i autobusowe z Kłodzka i innych miast regionu.