Zamek Wleń. Najstarszy murowany zamek w Polsce

Zamek Wleń, znany dawniej również jako Lehnhaus, wznosi się na Górze Zamkowej (383 m n.p.m.) w przysiółku Wleński Gródek, części miejscowości Łupki w województwie dolnośląskim. Jest to najstarszy murowany zamek w Polsce, którego historia sięga około 850 lat wstecz. Obiekt powstał na miejscu wcześniejszego grodu drewniano-ziemnego, który w 1108 roku został podniesiony do rangi kasztelanii przez Bolesława Krzywoustego, a w 1155 roku wzmiankowany był w bulli papieża Hadriana IV jako castrum Valan.

Historia zamku

Pierwsza murowana budowla powstała pod koniec XII wieku z inicjatywy księcia Bolesława I Wysokiego. Składała się wówczas z muru obwodowego i sześciokątnej wieży. Na początku XIII wieku zamek był częstym miejscem pobytu księcia Henryka I Brodatego oraz jego małżonki Jadwigi (późniejszej świętej i patronki Śląska). To właśnie Henryk I rozbudował zamek o mieszkalną wieżę i liczącą 9 metrów kaplicę. Wkrótce sześciokątną wieżę zastąpiono okrągłą o średnicy 12 metrów i grubości murów do 3 metrów, która przetrwała do dzisiaj, osiągając obecnie wysokość 12 metrów.

W połowie XIII wieku zamek stał się siedzibą syna Henryka II Pobożnego, znanego z awanturniczego życia Bolesława II Rogatki. W 1257 roku więził on w zamkowej wieży wrocławskiego biskupa Tomasza I, a w 1277 roku swojego bratanka, księcia wrocławskiego Henryka IV Probusa. Kolejna znacząca rozbudowa miała miejsce w połowie XIV wieku za panowania księcia świdnicko-jaworskiego Bolka II Małego, kiedy powstał tzw. zamek średni.

Po śmierci Bolka II, w 1368 roku, wdowa po nim, księżna Agnieszka, przekazała zamek w zastaw lenny rycerzom von Zedlitz. W 1377 roku właścicielem został Tymo von Kolditz, który dokonał dalszej rozbudowy i umocnienia warowni. W 1428 roku, podczas powstania husyckiego, zamek był bezskutecznie oblegany przez powstańców.

W kolejnych stuleciach warownia często zmieniała właścicieli, a niektórzy z nich zapisali się w historii regionu jako rozbójnicy gnębiący okoliczną ludność. Od 1465 roku właścicielem był Hans von Zedlitz, nie oszczędzający nawet mieszkańców pobliskiego Wlenia. W latach 1567-1574 Sebastian Zedlitz przeprowadził przebudowę zamku pod nadzorem architekta Jerzego der Wahlicha, wzmacniając obronność przez podwyższenie murów i wieży.

Ostateczny kres świetności zamku przyniósł rok 1646, gdy w czasie wojny trzydziestoletniej, po zdobyciu obiektu od Szwedów, wojska cesarskie dowodzone przez generała Montecucoli wysadziły zamek, aby nie mógł już służyć jako bastion oporu. Od tego czasu budowla pozostaje w ruinie.

Nowy właściciel, pułkownik króla Francji Ludwika XIII, Adam von Kaulhaus, nie podjął odbudowy zniszczonego zamku, lecz wzniósł na stokach góry nowy pałac. W XVIII wieku obiekt nabył hrabia Grünfeld, a po jego śmierci w 1804 roku przeszedł na własność rodziny von Haugwitz, pozostając w ich rękach aż do II wojny światowej.

Zamek obecnie

W latach 1989-1994 prowadzono na zamku badania archeologiczne mające na celu poznanie rozwoju przestrzennego obiektu oraz identyfikację wzmiankowanej w źródłach historii kasztelanii wleńskiej. W 2005 roku zamek został zamknięty dla ruchu turystycznego z powodu osypywania się kamieni z baszty. W 2006 roku zawalił się południowo-zachodni mur, a baszta znacznie się przechyliła.

Od czerwca do lipca 2009 roku przeprowadzono prace zabezpieczające, odbudowując mur i stabilizując wieżę. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczyło na ten cel 1,5 mln złotych, a gmina ponad 400 tysięcy. Po remoncie, w 2018 roku, zamek został ponownie udostępniony zwiedzającym.

5 czerwca 2020 roku radni gminy Wleń podjęli decyzję o ustanowieniu hipoteki na nieruchomości z zamkiem w celu zabezpieczenia pożyczki na budowę sieci kanalizacyjnej we wsi Bystrzyca.

Zwiedzanie zamku

Istnieje możliwość zwiedzania zamku przez grupy także w innym terminie – po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym: +48 883 127 097. Z dobrze zachowanej baszty udostępnionej dla turystów, przy sprzyjających warunkach atmosferycznych można podziwiać pasmo Karkonoszy, a także panoramę Gór Kaczawskich i Pogórza Izerskiego.

Godziny otwarcia

• W sezonie (maj-październik): codziennie od 10 do 18
• Poza sezonem (listopad-kwiecień): codziennie od 10 do 16

Ceny biletów

Jak dotrzeć do zamku?

Samochodem:

• Zamek znajduje się w pobliżu drogi wojewódzkiej nr 365. Należy kierować się na Wleń. Sam zamek jest dobrze oznakowany.
• W pobliżu zamku znajdują się parkingi.

Komunikacją publiczną:

• Do Wlenia można dojechać autobusami PKS. Należy sprawdzić aktualny rozkład jazdy, ponieważ połączenia mogą być ograniczone.
• Najbliższe większe miasta z lepszymi połączeniami to Jelenia Góra i Lwówek Śląski, skąd można dojechać lokalnymi autobusami.