Neogotycki pałac w Większycach w województwie opolskim stanowi jeden z najciekawszych przykładów XIX-wiecznej architektury rezydencjonalnej na Śląsku. Obiekt, który przez lata popadał w ruinę, dzięki prywatnemu inwestorowi odzyskał dawny blask i służy obecnie jako ekskluzywna restauracja. Historia tego miejsca jest świadectwem burzliwych dziejów regionu i zmiennych losów dawnych posiadłości arystokratycznych.
Historia pałacu rozpoczyna się w 1852 roku, gdy dobra większyckie nabył Maks Heimann, zamożny radca handlowy i filozof. W miejscu istniejącego drewnianego dworu postanowił wznieść okazałą rezydencję. Budowę ukończono w 1871 roku, umieszczając nad wejściem sentencję: „Wybudowano mnie w wielkich czasach, dobrze temu, kto oglądał takie czasy”. Pałac w Większycach był tak imponujący, że wzbudził zazdrość okolicznych posiadaczy ziemskich. Podobno Franz Hubert Tiele-Winckle, obserwując rezydencję Heimanna, postanowił zbudować jeszcze wspanialszy pałac w Mosznej, który dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów tego typu w Polsce.
W 1912 roku majątek nabył Emil Phyrkosch, fabrykant z Raciborza i właściciel zakładów produkujących nawozy sztuczne. Tuż przed wybuchem II wojny światowej przekazał całą posiadłość na cele społeczne. Podczas wojny pałac oficjalnie pełnił funkcję szpitala dla niemieckich oficerów pod patronatem Czerwonego Krzyża, choć istnieje teoria, że w rzeczywistości działała tam radiostacja wojenna.
Po wyzwoleniu leczono tam radzieckich żołnierzy, a od 1946 do 1986 roku obiekt służył jako siedziba Uniwersytetu Ludowego z internatem. Po jego zamknięciu pałac przez kilkanaście lat stał opuszczony i stopniowo popadał w ruinę.
Gmina bezskutecznie próbowała sprzedać zabytek, a przełom nastąpił dopiero w 2003 roku, gdy obiekt zakupił Roman Biernacki, biznesmen z Gliwic. Jak głosi anegdota, był to przypadek „miłości od pierwszego wejrzenia” – przyszły właściciel zobaczył pałac schowany w parku i natychmiast zapragnął go pozyskać.
W 2008 roku rozpoczęto intensywne prace remontowe i konserwatorskie, które trwały osiem lat. Renowacja wymagała ogromnych nakładów. Każde pomieszczenie poddawano szczegółowym badaniom, między innymi badaniu tynków, dzięki którym odkrywano oryginalne freski i zdobienia. W 2011 roku po kompleksowej renowacji w pałacu otwarto restaurację, która rok później została przyjęta w poczet 100 najlepszych restauracji w Polsce.
Architektura pałacu
Pałac reprezentuje styl neogotycki, charakterystyczny dla architektury rezydencjonalnej drugiej połowy XIX wieku. Wzniesiono go na niewielkim wzgórzu, na planie zbliżonym do prostokąta. Budynek posiada cztery kondygnacje zwieńczone wysokimi dachami. Bryłę wzbogacają liczne elementy architektoniczne: ryzality, wykusz, okrągła wieża, taras ogrodowy oraz ganek osłaniający podjazd.
Charakterystycznym elementem pałacu jest elewacja obłożona żółtą cegłą klinkierową. Detale architektoniczne wykonano z ceramicznych kształtek w kolorach czerwonym, zielonym i niebieskim. Z lotu ptaka obiekt przypomina miniaturę bajkowego zamku.
Wnętrza odrestaurowano z wyjątkową starannością, zachowując ich oryginalny dwutraktowy układ. W holu wejściowym znajduje się czarno-biała posadzka marmurowa, a jednobiegunowe marmurowe schody prowadzą na parter. Na parterze w większości pomieszczeń zachowały się drewniane, malowane sufity, natomiast piętro charakteryzują sufity zdobione bogatymi sztukateriami.
Szczególnym elementem wystroju jest siedem sal, których nazwy ściśle związane są z dominującą kolorystyką: Liliowa, Rubinowa, Szafirowa, Rodowa, Szmaragdowa, Kryształowa i Herbowa. Każda posiada unikalne ręcznie wykonane malowidła i zdobienia, odtwarzające atmosferę XIX-wiecznej rezydencji.
Park pełen osobliwości
Równolegle z budową pałacu, w latach 60. XIX wieku, założono otaczający go park krajobrazowy. Zajmuje on powierzchnię około 22 hektarów i został wpisany do rejestru zabytków. Kompozycja parku wykorzystuje naturalne ukształtowanie pagórkowatego terenu, tworząc malownicze tło dla neogotyckiej architektury.
Park może poszczycić się wyjątkowym bogactwem gatunkowym – rośnie w nim 69 gatunków drzew i krzewów. Wśród roślinności znajdują się prawdziwe osobliwości florystyczne sprowadzone wielkimi nakładami przez dawnych właścicieli, między innymi magnolie, tulipanowce i miłorzęby, których w stanie dzikim nie spotkamy na Śląsku.
Ważnym elementem kompozycji parkowej jest staw zasilany przez podziemne źródło. W czasach świetności pałacu po stawie pływały łabędzie i zażywano przejażdżek łódką. W parku znajduje się również źródełko o szczególnym znaczeniu w lokalnej historii. Według podań, mieszkańcy pałacu regularnie pili wodę z tego źródła, a podczas ceremonii chrztu wnuków i prawnuków Emila Pyrkoscha używano właśnie tej wody.
Pałac w Większycach to przykład udanej rewitalizacji obiektu zabytkowego, który z ruiny przekształcił się w perłę architektury regionu opolskiego. Historia tej rezydencji pokazuje, że przy odpowiednich nakładach i zaangażowaniu nawet zaniedbane zabytki mogą odzyskać dawną świetność i służyć kolejnym pokoleniom.
Lokalizacja pałacu
Restauracja Pałac Większyce
ul.Kozielska 15 47-208 Większyce
Godziny otwarcia
- wtorek-piątek od 12:00 do 20:00
- sobota od 12:00 do 20:00
- niedziela od 12:00 do 20:00
