Wieża Książęca w Siedlęcinie

Wieża Książęca w Siedlęcinie to zabytkowa budowla wzniesiona z inicjatywy księcia jaworskiego Henryka I w latach 1313-1315. Od ponad 700 lat góruje nad malowniczą Doliną Bobru niedaleko Jeleniej Góry, stanowiąc świadectwo średniowiecznej architektury obronno-mieszkalnej. Jest jedną z największych wież mieszkalnych w Europie Środkowej, zbudowaną z kamienia na planie zbliżonym do prostokąta o wymiarach 20 na 14,5 metrów.

Pierwotnie wieża posiadała sześć kondygnacji, w tym piwnice, parter, trzy piętra mieszkalne oraz chodnik bojowy z krenelażem, czyli charakterystycznym zwieńczeniem murów obronnych. Ślady tego krenelażu do dziś są widoczne na najwyższej kondygnacji. Całość była nakryta czterospadowym dachem. Obiekt otaczał mur obronny z niewielką wieżą bramną oraz fosa, przez którą prowadził most. Badania archeologiczne potwierdziły lokalizację zarówno bramy, jak i mostu, co pozwala lepiej zrozumieć system obronny całego założenia.

Wieża powstała przy ważnej przeprawie przez Bóbr, co podkreśla jej strategiczne znaczenie. Po śmierci fundatora budowla przeszła w ręce jego bratanka – księcia świdnickiego Bolka II Małego, znanego z ambitnej polityki terytorialnej na Śląsku. Następnie wdowa po nim, księżna Agnieszka, sprzedała obiekt dworzaninowi Jenchinowi von Redern. W rękach jego rodziny wieża pozostawała do połowy XV wieku.

W kolejnych stuleciach budowla wielokrotnie zmieniała właścicieli, co wpływało na jej architekturę i funkcje. W XVI wieku dokonano znaczących przekształceń – najprawdopodobniej do wieży bramnej dostawiono budynek mieszkalny z wykuszem latrynowym na wschodniej ścianie. Najpóźniej w pierwszej połowie XVII wieku pomiędzy tym budynkiem a główną wieżą wzniesiono nowożytny blok kuchenny, co wskazuje na rozbudowę funkcji mieszkalnych kompleksu. W XVIII wieku obiekt trafił do potężnego rodu von Schaffgotsch, który władał nim nieprzerwanie do 1945 roku.

Unikalne malowidła ścienne

To, co wyróżnia Wieżę Książęcą w Siedlęcinie na tle innych średniowiecznych zabytków w Polsce i Europie, to zachowane w niej unikalne malowidła ścienne. W Wielkiej Sali na drugim piętrze podziwiać można jedyne na świecie średniowieczne freski zachowane in situ, przedstawiające legendę o sir Lancelocie z Jeziora – jednym z najsłynniejszych rycerzy Okrągłego Stołu króla Artura.

Malowidła te stanowią niezwykłe świadectwo recepcji legend arturiańskich w środkowej Europie i dowodzą kulturowych związków Śląska z zachodnią Europą w średniowieczu. Przedstawiają one sceny z życia Sir Lancelota, w tym jego wyprawy, pojedynki oraz zakazaną miłość do królowej Ginewry. Występowanie tych motywów w siedlęcińskiej wieży jest fenomenem na skalę światową, przyciągającym historyków sztuki, mediewistów i turystów zainteresowanych kulturą średniowiecza.

Poza malowidłami wieża może poszczycić się najstarszymi w Polsce drewnianymi stropami, które przetrwały do naszych czasów. Badania dendrochronologiczne pozwoliły precyzyjnie datować zarówno czas powstania budowli, jak i jej poszczególnych elementów konstrukcyjnych. Te oryginalne średniowieczne stropy stanowią bezcenny zabytek budownictwa drewnianego, świadczący o wysokim poziomie rzemiosła ciesielskiego na Śląsku w XIV wieku.

W 1575 roku górne piętra wieży zostały zniszczone przez pożar. W wyniku odbudowy pierwotny krenelaż zamurowano, mury najwyższej kondygnacji nieznacznie podwyższono, a całość nakryto nowym dachem. W XVI wieku dokonano również innych zmian – wybito nowe okna dostosowane do zmieniających się standardów mieszkalnych oraz założono dwa nowe wykusze latrynowe, poprawiające komfort użytkowania budynku.

Rewitalizacja wieży

Przez długie lata wieża nie była objęta odpowiednią opieką konserwatorską, co groziło utratą tego unikatowego zabytku. Sytuacja zmieniła się diametralnie w 2001 roku, gdy obiekt stał się własnością Fundacji „Zamek Chudów”. Od tego czasu prowadzone są w niej systematyczne prace konserwatorskie i badawcze, mające na celu nie tylko zachowanie substancji zabytkowej, ale również pogłębienie wiedzy o historii obiektu.

W 2006 roku przeprowadzono kompleksową konserwację średniowiecznych malowideł ściennych, co pozwoliło przywrócić im dawny blask i zabezpieczyć przed dalszą degradacją. W następnym roku prace objęły pozostałe ściany pierwszego i drugiego piętra wieży, a także kominek, podłogi i stropy na tych kondygnacjach. Konserwatorzy zadbali o każdy detal, by przywrócić wnętrzom charakter jak najbliższy oryginalnemu.

W 2008 roku konserwacji poddano portal wejściowy oraz dwa inne portale wewnątrz wieży. Odrestaurowano również drewniane średniowieczne drzwi prowadzące do wieży, renesansowe drzwi na parterze i strop nad prawym pomieszczeniem parteru. Odtworzono także podłogę w lewej sali parteru, która nie przetrwała do naszych czasów. Rok później prace zabezpieczające objęły konstrukcję dachu nad łącznikiem pomiędzy średniowieczną wieżą a stojącym przed nią późnobarokowym dworem.

W latach 2008-2012 prowadzono przy obiekcie szeroko zakrojone badania archeologiczne, które dostarczyły wielu cennych informacji o rozwoju przestrzennym całego założenia i codziennym życiu jego mieszkańców. Znaleziska z tych wykopalisk zaprezentowano na specjalnej wystawie otwartej na parterze wieży w 2011 roku. W kolejnych latach ekspozycję systematycznie rozwijano, włączając do niej nowe eksponaty pozyskane podczas badań.

Wysiłki związane z rewitalizacją i promocją zabytku zostały docenione zarówno przez specjalistów, jak i turystów. W 2008 roku Wieża Książęca w Siedlęcinie została laureatką prestiżowego konkursu na Perły w Koronie województwa dolnośląskiego, a rok później otrzymała nagrodę „Liczyrzepa” za najlepszy produkt turystyczny powiatu karkonoskiego. Te wyróżnienia przyczyniły się do wzrostu zainteresowania obiektem wśród turystów krajowych i zagranicznych.

Działalność współczesna

Fundacja „Zamek Chudów” jako właściciel obiektu organizuje w wieży wydarzenia edukacyjne. W programie znajdują się lekcje historii dla szkół, warsztaty, koncerty muzyki dawnej i rekonstrukcje historyczne.

Malowidła przedstawiające legendę o sir Lancelocie dokumentują recepcję legend arturiańskich w Europie Środkowej oraz potwierdzają międzynarodowe kontakty śląskich książąt w XIV wieku. Wieża dokumentuje zmiany architektoniczne od średniowiecznej funkcji obronno-mieszkalnej, przez renesansowe modyfikacje, po współczesną rolę muzealną.

Dzięki działaniom Fundacji i Stowarzyszenia „Wieża Książęca w Siedlęcinie” obiekt został wpisany na turystyczną mapę Dolnego Śląska i otrzymał nagrody regionalne za ochronę dziedzictwa kulturowego.

Zwiedzanie wieży

Godziny otwarcia

Wieża Książęca w Siedlęcinie jest czynna do zwiedzania codziennie

• w sezonie (maj – październik) w godzinach od 9:00 do 18:00 (ostatnie wejście o 17:30),
• poza sezonem (listopad – kwiecień) w godzinach od 10:00 do 16:00 (ostatnie wejście o 15:30).

Cenny biletów

Dodatkowe informacje

Darmowy wstęp przysługuje:

• członkom Stowarzyszenia „Wieża Książęca w Siedlęcinie”,
• członkom organizacji wchodzącym w skład programu INTO Places,
• członkom ICOMOS,
• przewodnikom i pilotom (w przypadku prowadzenia grupy),
• opiekunom grup (1 osoba na każde 10 zwiedzających).

Zwiedzanie grupowe z przewodnikiem wymaga wcześniejszej rezerwacji (minimum 2 dni przed planowaną wizytą). Turyści indywidualni mogą skorzystać ze specjalnie przygotowanych filmów, które stanowią wprowadzenie do samodzielnego zwiedzania wieży.

Szlaki turystyczne

Jak dojechać?

Dojazd samochodem:

• Jadąc z Jeleniej Góry, dojazd samochodem zajmuje około 8 minut, a trasa ma długość 6,4 km. Przy wieży znajduje się parking.

Dojazd komunikacją publiczną:

• Dojazd komunikacją MZK z Jeleniej Góry linią numer 5. Przystanek „Most-Wieża Książęca” znajduje się tuż przy wieży.