Dolina Popradu

Region doliny Popradu znany jest głównie z licznych źródeł wód mineralnych, dzięki którym powstały tu liczne zakłady lecznictwa uzdrowiskowego w Krynicy, Muszynie, Piwnicznej, Żegiestowie.

Od XVI wieku na te tereny zaczęły napływać plemiona wołosko-ruskie, znane w Polsce jako Łemkowie. Ten fakt w znacznym stopniu zadecydował o krajobrazie kulturowym tych ziem. Świadczą o tym liczne zachowane zabytki kultury materialnej – przede wszystkim dawne prawosławne lub grekokatolickie cerkwie, dziś na ogół przemianowane na kościoły. Dolina Popradu dzieli na dwie części pasma Beskidu Sądeckiego. Dlatego z każda praktycznie miejscowość w dolinie może być bazą wypadową górskich wycieczek na położone po wschodniej stronie pasmo Jaworzyny Krynickiej lub na położone po stronie zachodniej pasmo Radziejowej.

Krynica

Miasto i uzdrowisko we wschodniej części Beskidu Sądeckiego, położone w dolinie rzeki Kryniczanki oraz przylegających stokach górskich o wysokości 560-710 m. Jako ośrodek turystyczny i uzdrowiskowy, Krynica może przyjmować rocznie ponad 200.000 odwiedzających. Uzdrowisko posiada specyficzny klimat leczniczy, dolina i stoki w jego pobliżu mają dobre nasłonecznienie a powietrze zawiera dużą ilość ozonu. Dzieje Krynicy jako miejscowości uzdrowiskowej sięgają połowy XVIII w. Wcześniej wchodziła w skład tzw. Państwa Muszyńskiego – dóbr biskupów krakowskich. Duże znaczenie dla uzdrowiska miało oddanie w 1876 r. linii kolejowej z Tarnowa do Muszyny. Już wówczas Krynica była bardzo popularna wśród wybitnych twórców polskiej kultury. Dość powiedzieć, że u wód krynickich bywali J. I. Kraszewski, H. Sienkiewicz, A. Odyniec, J. Matejko, A. Grottger, A. Fredro, G. Zapolska, W. Reymont.

Powroźnik

Miejscowość letniskowa przy linii kolejowej z Krynicy do Muszyny. W Powroźniku warto wejść zwłaszcza do dawnej cerkwi z 1606 r. [obecnie kościół p.w. św. Jakuba] – drewnianej, jednonawowej, trójdzielnej o korpusie konstrukcji zrębowej z wieżą o konstrukcji słupowej. Wewnątrz polichromia figuralna, ołtarz główny z ikona Matki Bożej typu hodegetria, ikonostas, unikalne ikony z XVII w. oraz ambona z 1700 r. Na wieży dzwon z 1615 r. W pobliżu przystanku autobusowego można też zobaczyć kamienną kapliczkę św. Jana Nepomucena z początku XIX w.

  Pieniński Park Narodowy

Muszyna

Podobnie jak Krynica jest miejscowością uzdrowiskową. Przez kilkaset lat, od XV do połowy XVIII w. była stolicą tzw. Państwa Muszyńskiego. Na uwagę zasługuje XIX – wieczna zabudowa rynku z dwiema murowanymi kapliczkami z przełomu XVIII i XIX w. z rzeźbami św. Jana Nepomucena i św. Floriana i barokowy kościół św. Józefa Oblubieńca z klasycystycznym ołtarzem i rzeźbą M. B. z Dzieciątkiem z XV w. W pobliżu miasta, na wzgórzu „Baszta” – ślady grodu z XI w. i ruiny zamku z XV w. – dawnej siedziby starostów muszyńskich i strażnicy granicznej. Warto również zajrzeć do pobliskiego Szczawnika, gdzie znajduje się cerkiew grekokatolicka św. Dymitra z XVIII-wiecznym ikonostasem i późnobarokowymi ołtarzami.

Żegiestów

Położony na stromych stokach górskich, w przełomowym odcinku Popradu, w strefie klimatu podgórskiego. Mikroklimat tego uzdrowiska jest uzależniony od wysokości a walory bioklimatyczne podnosi lesistość terenu. Założony na karczunku na tzw. prawie wołoskim, funkcjonuje jako uzdrowisko od połowy XVIII w. Jego walory spopularyzował znany w XIX w. prof. Jerzy Dietl. Do dziś leczy się tu choroby układów oddechowego i trawiennego.

Wierchomla

Miejscowość letniskowa w pobliżu Piwnicznej – znana baza turystyki górskiej oraz baza myśliwska. Znajdują się tu również źródła wód mineralnych. We wsi odwiedzić można dawną cerkiew Michała Archanioła z 1821 r.  Jest to drewniana cerkiew o konstrukcji zrębowej, zwieńczona małymi cebulastymi wieżyczkami. Można tu zobaczyć kamienne krzyże przydrożne i stare chaty. W pobliżu rezerwaty leśne z lasami jodłowo-bukowymi.

Piwniczna

Położone w dolinie Popradu miasto zostało założone w 1348 r. na mocy przywileju króla Kazimierza Wielkiego. Od początku miało charakter strażniczy – ze względu na przebiegający tędy szlak handlowy na Węgry. Chociaż tutejsze wody mineralne były znane od końca XVIII w., to z powodu silnej konkurencji Krynicy i Szczawnicy dopiero w latach dwudziestych XX w. wybudowano tu zakład zdrojowy i pijalnię wód. Wodami mineralnymi Piwnicznej leczy się choroby układu oddechowego. Najstarszą częścią miasta jest rynek z kamienicami z XIX i początku XX w.

  Tarnów - przewodnik po tarnowskich zabytkach

Milik

Wieś nadpopradzka ze źródłami mineralnymi. Warto zwiedzić dawną cerkiew św. Św. Kosmy i Damiana z 1813 r. w typie zachodniołemkowskim. Cerkiew – jak wszystkie na tym terenie – drewniana, o konstrukcji zrębowej z wieżą konstrukcji słupowej. Wewnątrz sklepienie pozornie zwierciadlane i polichromia ornamentalna z XIX w., ikonostas barokowo-klasycystyczny z 1806 r. We wsi stare chaty oraz tzw. spichlerzyki-sypańce.

Andrzejówka

Jedna z najstarszych wsi na tym terenie [lokacja w 1352 r.] przy drodze z Piwnicznej do Muszyny. Od XVII w. zaczęły tu napływać plemiona wołosko-ruskie, których osadnictwo stworzyło zachowaną do drugiej wojny światowej grupę etniczną Łemków. W Andrzejówce znajduje się kościół Wniebowzięcia N.M.P. – dawna cerkiew p.w. Zaśnięcia M.B. – drewniany o konstrukcji zrębowej. Wewnątrz ikonostas z XVII w. i barokowy ołtarz z XVIII w. We wsi stare chaty i spichlerzyki-sypańce.

Rytro

Stara wieś [od 1244 r.] letniskowa na drodze z Muszyny do Nowego Sącza. Z dawnej przeszłości dotrwał do dziś zameczek z XIII w. usytuowany na stromym, lesistym wzgórzu. Będąc bazą turystyczną, wieś posiada hotel, kwatery prywatne, pole namiotowe i restaurację. Zimą czynny wyciąg narciarski w Suchej Dolinie.

Barcice

Wieś z XIII w. położona w pobliżu Starego Sącza. Znajduje się tu kościół neogotycki N.M.P. Wniebowziętej z 1901 r. z późnorenesansowym ołtarzem głównym z cennym tryptykiem oraz malowana na desce „Ostatnia Wieczerza” z XVII w.

Stary Sącz

To najstarsze miasto na Sądecczyźnie (pierwsza wzmianka pochodzi z 1186 r.) było własnością księżnej Kingi, która w 1279 r. założyła tu dwa klasztory: franciszkanów i klarysek. Często bywali w mieście królowie: Ludwik Węgierski, Jadwiga, Władysław Jagiełło, Jan III Sobieski. Klasztor klarysek przetrwał szczęśliwie reformy władz austriackich z końca XVIII w. i był ważnym czynnikiem kształtującym społeczność miejską. Z zabytków warto przede wszystkim zwrócić uwagę na zabudowę rynku: domy i kamieniczki z końca XVIII w., Muzeum Regionalne z ekspozycją etnograficzną oraz klasztor klarysek z kościołem Św. Trójcy. Wewnątrz piękne gotyckie prezbiterium, dekoracja stiukowa, barokowa ambona i kropielnica z XV w.