Park w Oliwie im. Adama Mickiewicza

Park Oliwski im. Adama Mickiewicza to zabytkowy park położony w gdańskiej dzielnicy Oliwa, nad brzegiem Potoku Oliwskiego. Historia parku sięga czasów cystersów, którzy założyli pierwsze w tym miejscu ogrody klasztorne.

Park zajmuje obszar o powierzchni 11,3 ha, a jego historia sięga czasów cystersów, kiedy to założyli początkowe ogrody klasztorne. Te wczesne ogrody, prawdopodobnie usytuowane na wschód od siedziby opatów z XV wieku, rozciągały się ku Zatoce Gdańskiej, przecinając Potok Oliwski. W pierwszej połowie XVII wieku opat Franciszek Zaleski wznosi nową siedzibę opatów, co zaowocowało rozszerzeniem ogrodu w kierunku południowo-zachodnim, gdzie graniczył z wcześniejszym ogrodem klasztornym.

Ważnym etapem w historii parku była decyzja opata oliwskiego Jacka Józefa Rybińskiego, który powierzył Kazimierzowi Dębińskiemu z Kocka projektowanie ogrodu. Ówcześnie inspirację czerpano z francuskich ogrodów André Le Nôtre, w efekcie czego powstała barokowa część parku, znana dzisiaj jako część francuska. Przed rezydencją opactwa, obecnie siedzibą Oddziału Sztuki Współczesnej Muzeum Narodowego w Gdańsku, utworzono parter kwiatowo-trawnikowy, który prowadził do dużego prostokątnego stawu, usytuowanego wzdłuż osi wschód-zachód. Wzdłuż tej samej osi utworzono Aleję Lipową, a na wschodnim krańcu stawu roztaczała się tzw. Książęca Perspektywa, która optycznie łączyła staw z oddaloną o kilka kilometrów Zatoką Gdańską. Obecnie morze jest zakryte rosnącymi drzewami. W parku powstały cieniste aleje zwane bindażami, które przetrwały do dnia dzisiejszego.

Aleja Parku Oliwskiego
Aleja Parku Oliwskiego (Księżycowa perspektywa), fot. Diego Delso, Wikipedia Commons

W równoległym układzie do stawu i Alei Lipowej utworzono kolejny parter ogrodowy, Paradisium, z pomnikiem Adama Mickiewicza. W jednej z alejek w tej części parku znajdują się Groty Szeptów.

W roku 1782, po śmierci opata Rybińskiego, król pruski mianował Karola Hohenzollern-Hechingen na opata oliwskiego, który sprowadził do Oliwy Jana Jerzego Saltzmanna, syna nadwornego ogrodnika, znakomitego projektanta ogrodów królewskich w Poczdamie. Saltzmann, na ówczesne czasy, starał się naśladować naturę, inspirowany ideami chińskich ogrodów. W północnej części parku, obecnie nazywanej chińsko-angielską, stworzono kręte ścieżki, zbiorniki wodne naśladujące naturalne krajobrazy oraz urozmaicenia parkowe takie jak altany, pawilony, świątynie, znane z zachowanego planu parku z 1792 roku. Związaną z tym okresem funkcjonowania parku częścią jest odkryty fragment ogrodzenia oraz dwa sztuczne pagórki po północnej stronie parku oraz kaskada na Potoku Oliwskim, która najprawdopodobniej powstała na miejscu starszego młyna istniejącego w tym miejscu do XVI wieku.

  Szwajcaria Kaszubska
Dworek Saltzmanna
Dworek Saltzmanna, fot. LukaszKaltewa, Wikipedia Commons

Po sekularyzacji klasztoru w 1831 roku i śmierci ostatniego opata oliwskiego, Józefa Hohenzollern-Hechingen, park przeszedł w ręce państwa pruskiego, a jego opiekunem został Gustaw Schöndorf. Pod jego kierownictwem, park przekształcił się w ogrodowy zakątek dostępny dla publiczności, zyskując status ogrodu dendrologiczno-krajobrazowego.

Kolejne znaczące zmiany w parku wprowadził inspektor Erich Wocke, który zarządzał nim w latach 1899-1929. W miejscu dawnych labiryntów, w okolicach starej oranżerii, utworzył alpinarium około 1910 roku i sprowadził wiele alpejskich gatunków roślin. Oranżeria sama została przebudowana na cieplarnię i niewielką palmiarnię, która była rozbudowywana kilkakrotnie po II wojnie światowej.

Popularność parku Oliwskiego wzrosła, gdy w 1925 roku Oliwa stała się siedzibą biskupa gdańskiego, a pocysterski kościół został podniesiony do rangi katedry. W 1927 roku w Pałacu Opatów otwarto placówkę muzealną o nazwie Staatliche Landesmuseum für Danziger Geschichte.

W 1945 roku, w zawiązku z zakończeniem wojny, Park Oliwski uległ znacznemu zniszczeniu podczas II wojny światowej, jednak, staranie i zaangażowanie licznych osób oraz instytucji pozwoli przywrócić mu jego dawny blask. Ponadto park został uznany jako zabytek przyrody województwa gdańskiego i tym samym wpisano go do rejestru zabytków miasta Gdańska w 1971 roku.

W listopadzie 1946 roku w Parku Oliwskim powstała Stacja Aklimatyzacji Roślin, która odegrała kluczową rolę w badaniach i ochronie przyrody. W latach 1952-1956, założono w parku Ogród Botaniczny, który stał się ważnym miejscem naukowym, a w 1976 roku otwarto w parku Galerię Współczesnej Rzeźby Gdańskiej, która stanowiła efekt współpracy Muzeum Narodowego w Gdańsku i lokalnych rzeźbiarzy.

Park Oliwski ewoluował w czasie, włączając do siebie nowe obszary. Na południowo-zachodnim krańcu parku, pomiędzy ul. Opata Jacka Rybińskiego a budynkiem Gdańskiego Seminarium Duchownego, znajduje się fragment, który kiedyś był ogrodem użytkowym cysterskiego konwentu. Warto także wspomnieć o 2-hektarowym obszarze dawnego folwarku Saltzmanna z XVIII-XIX wieku, który otacza dwór i został przejęty w 2001 roku przez firmę Doraco i udostępniony do użytku publicznego w 2015 roku.

Palmiarnia Parku Oliwskiego

Palmiarnia Oliwska powstała w drugiej połowie XVIII wieku jako klasztorny ogród zimowy w której to gromadzono egzotyczne gatunki roślin. Jej istnienie miało głęboki związek z otaczającym ją parkiem i pałacem opackim, pełniąc rolę istotnego elementu kompozycyjnego.

Palmiarnia w Parku Oliwskim
Palmiarnia w Parku Oliwskim, fot. kallerna, Wikipedia Commons

W XIX wieku palmiarnia została rozbudowana i obecnie w jej skład wchodzi wschodni, parterowy budynek o prostokątnym kształcie, z przeszkloną fasadą od strony południowej oraz cylindryczna kopuła, powstała w roku 1954 osiągająca 15 metrów wysokości. W palmiarni można podziwiać palmy, bananowce, araukarie, filodendrony, kaktusy, aloesy, agawy, opuncje, fikusy, storczyki, sagowce i wiele innych egzotycznych gatunków roślin. Szczególną uwagę przyciągał daktylowiec oliwski, który w momencie ścięcia miał wiek szacowany na 180 lat i był najstarszym sztucznie hodowanym okazem tego gatunku w Europie i jedynym takim drzewem w Polsce.

  Słowiński Park Narodowy

Spichlerz Opacki

W Parku Oliwskim można znaleźć także Spichlerz Opacki, który jest oddziałem Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku, stanowiącym ważne miejsce kulturowego dziedzictwa. Oddział ten odznacza się bogatą historią oraz znaczącym wkładem w badania i promocję etnografii regionu pomorskiego. Historia Oddziału Etnografii związana jest z powojennymi dziejami muzealnictwa w Gdańsku. Zbiory etnograficzne, które obecnie znajdują się w oddziale, gromadzono od roku 1945, kiedy to powstało Muzeum Miejskie w Gdańsku. W 1948 roku muzeum zmieniło nazwę na Muzeum Pomorskie w Gdańsku. Inicjatywa stworzenia działu etnograficznego w tym muzeum należy do Jana Chranickiego (1906–1976) – ówczesnego dyrektora muzeum. Kierownikiem działu został antropolog i etnograf Longin Malicki.

Spichlerz Opacki w Parku Oliwskim
Spichlerz Opacki w Parku Oliwskim, fot. Artur Andrzej, Wikipedia Commons

Początkowo siedziba działu mieściła się w budynku dawnej siedziby Franciszkanów, znanej obecnie jako siedziba Gdańskiego Gimnazjum Akademickiego przy ul. Toruńskiej na Starym Przedmieściu. W 1966 roku, zbiory działu etnograficznego przeniesiono do zrekonstruowanego po zniszczeniach wojennych barokowego Pałacu Opatów. W nowej siedzibie, pod kierunkiem Longina Malickiego organizowane były wystawy oraz prowadzono badania naukowe i działalność edukacyjną, obejmującą odczyty, prelekcje i poranki folklorystyczne.

W 1979 roku Dział Etnografii został podniesiony do rangi Oddziału Muzeum Narodowego w Gdańsku. Nową siedzibą oddziału stał się zaadaptowany na ten cel i odrestaurowany zabytkowy Spichlerz Opacki, usytuowany w malowniczym otoczeniu Parku Oliwskiego.

Historia Spichlerza Opackiego sięga 1723 roku, kiedy to został wzniesiony za czasów opata Franciszka Mikołaja Zalewskiego (1772–1740). Ten trzykondygnacyjny budynek utrzymany w stylu barokowym, charakteryzuje się niewielkimi okienkami z półokrągłymi łukami. Jest on usytuowany w sąsiedztwie bramy barokowej prowadzącej z parku do archikatedry i stanowił integralną część pałacowego kompleksu w Gdańsku-Oliwie. Spichlerz Opacki początkowo pełnił funkcje gospodarcze, a po zakończeniu II wojny światowej służył jako magazyn dla Muzeum Pomorskiego, w którym przechowywano eksponaty oczekujące na konserwację.

Zbiory i kolekcje muzeum

Wśród 10 000 eksponatów wyróżniają się zwłaszcza meble ludowe oraz sztuka i rzemiosło, głównie pochodzące z Pomorza Gdańskiego: Kaszub, Kociewia, Żuław, Powiśla i Borów Tucholskich. Zgromadzone tu zbiory muzealne pozwalają zobaczyć kunszt miejscowych rzemieślników oraz piękno tradycji ludowych. W budynku Spichlerza znajdują się także archiwum fotograficzno-etnograficzne, biblioteka etnograficzna licząca ponad 4000 pozycji, archiwum kresowe oraz pracownie merytoryczne. W stałej ekspozycji pt. „Kultura ludowa Pomorza Gdańskiego,” można zobaczyć zbiory z zakresu rybołówstwa, rolnictwa, hodowli oraz gospodarstwa domowego.

  Egzotarium w Sosnowcu

Kolekcje muzealne

  1. Kolekcja przedmiotów związanych z kulturami osadników zamieszkujących Żuławy do 1945 roku. To zbiór, który ukazuje historię i kulturę ludności tego obszaru, bogatą w tradycje i zwyczaje.
  2. Kolekcja pozaeuropejska, obejmująca broń, rzeźby, ceramikę, ozdoby pochodzące z obszarów Afryki, Ameryki Południowej i Oceanii. Ta zbiory wprowadzają nas w fascynujący świat kultur spoza Europy.
  3. Kolekcja przedmiotów, fotografii i archiwaliów, które zostały przywiezione przez ludność przesiedloną z dawnych kresów wschodnich II Rzeczypospolitej. To prawdziwy skarb dokumentujący historię i życie tych ludzi.
  4. Kolekcja zabytków etnograficznych z regionów sąsiadujących z Pomorzem Gdańskim, co pozwala na zrozumienie szerszego kontekstu kulturowego tego obszaru.

Muzeum organizuje liczne wystawy czasowe poświęcone kulturze ludowej różnych regionów Polski i ludom pozaeuropejskim. Dodatkowo, organizowane są tu warsztaty edukacyjne dla szkół i przedszkoli, które mają na celu popularyzację wiedzy związanej z etnografią.

Międzynarodowy Festiwal Mozartowski Mozartiana

Międzynarodowy Festiwal Mozartowski Mozartiana to niezwykłe wydarzenie muzyczne, które odbywa się każdego roku w malowniczym otoczeniu Parku Oliwskiego, cieszący się uznaniem zarówno wśród miłośników muzyki klasycznej, jak i koneserów twórczości Mozarta.

Scena festiwalu Mozartowskiego
Scena festiwalu Mozartowskiego, fot. Artur Andrzej, Wikipedia Commons

Historia festiwalu sięga roku 2006, który został ustanowiony Światowym Rokiem Mozartowskim. Mozartiana to wyjątkowe wydarzenie, które nie tylko prezentuje wielkie formy instrumentalno-wokalne autorstwa Mozarta, ale również otwiera drzwi do wielu innych gatunków muzycznych. Festiwal ten nie ogranicza się jedynie do klasyki; oferuje również jazzowe, folkowe, klezmerskie i góralskie interpretacje twórczości Mozarta. Jest to niezwykła okazja do odkrywania różnorodności artystycznej, jaką ten wielki kompozytor pozostawił w spadku dla przyszłych pokoleń.

Jednym z wyjątkowych elementów festiwalu są warsztaty literacko-muzyczne dla dzieci, które wprowadzają najmłodszych w świat muzyki Mozarta. Od 2013 roku festiwal rozszerzył swoją działalność o koncerty muzyki kameralnej, które odbywają się w domu Uphagena. Festiwalowi towarzyszą pokazy „tańczącej fontanny”, w których spotykają się muzyka i światło tworząc niezwykłe widowiska. Kulminacyjnym momentem festiwalu jest uroczysty koncert finałowy, który odbywa się w Katedrze Oliwskiej.